Vergrijzing: het Generatiepact heeft meer gekost dan het heeft opgebracht - update

Minister van Begroting Guy Vanhengel (Open-VLD) verklaarde België begin september failliet. Daarop wilde de minister van Pensioenen die boodschap relativeren: Michel Daerden (PS) stelde ons op 5 september gerust met de boodschap dat de overheid de pensioenen nog zeker tot 2015 kan betalen.

Bij mij had die uitspraak geen geruststellend effect.

Een minister van Pensioenen zou moeten kunnen garanderen dat iedereen die vandaag bijdraagt, later van een pensioen zal kunnen genieten. Als hij dus had gezegd: ik kan iedereen garanderen dat de pensioenen tot in 2050 kunnen worden betaald, had ik me iets beter gevoeld.

De boodschap dat er maar geld genoeg is om de pensioenen fundamenteel te garanderen tot 2015, is een ongewilde bevestiging van de uitspraak die hij wilde ontkrachten: namelijk dat België virtueel failliet is. Hoe ver ze dus ideologisch van elkaar zitten, en hoe verschillend ook hun taal, Vanhengel en Daerden zijn het eens. België is virtueel failliet, als je rekening houdt met de huidige begrotingssituatie en de toekomstige verplichtingen.

Toen ik vandaag wat aan het schrijven was aan een rapport, had ik de data van de bevolkingsevolutie nodig. Bij een update van de nieuwe projectie van de VN, viel mij de steile groei van de zestigplussers na 2012 opnieuw op.

De zestigplussers maakten een goede 16% uit van de bevolking in 1950. Vandaag is dat ongeveer 22%. In 2050 zal dat ongeveer een derde zijn, of 32,5%. De vergrijzingsgolf moet nog starten in België, en nu al zit de begroting in diepe problemen. We zouden vandaag overschotten moeten boeken om de pensioenen in de toekomst te betalen.

Gelukkig werkt Daerden aan een plan:

"Onze specialisten zijn bezig met een synthesedocument. Tegen de herfstvakantie moet dat af zijn, waarna de regering er zich over zal buigen. Vervolgens moet er een parlementair debat komen en begin volgend jaar zullen de eerste voorstellen op tafel liggen."

En als het iets concreter wordt:

De conferentie zal zich buigen over de modernisering van het pensioensysteem, over de wettelijke en aanvullende pensioenen, maar ook over de plaats van de ouderen in de maatschappij, aldus nog de minister.

Als ik dit hoor, lijkt het wel of de PS-pensioenspecialisten het grootste probleem compleet over het hoofd (willen) zien: de overheidspensioenen. Nergens hoor je de woorden 'perequatie', 'overheidspensioenen', 'vakantiegeld voor gepensioneerde ambtenaren', 'gelijkgestelde dagen' enzovoort. Misschien was het een vergetelheid in het interview, maar gevreesd mag worden dat het in het rapport ook even vergeten zal worden.

Gelukkig hebben we onder de vorige regering het 'Generatiepact' gehad, nietwaar? Deze week las ik echter een interview met Luc Coene , iemand die de moed heeft de dingen duidelijk uit te leggen:

' Als je vandaag terugkijkt naar het Generatiepact, moet je vaststellen dat het meer gekost heeft dan opgebracht. In ruil voor de activering kwam er een welvaartsaanpassing van de uitkeringen. Men heeft het prijskaartje onderschat dat aan die welvaartsaanpassingen hangt. Zeker omdat het effect op het terrein van de maatregelen om mensen langer aan het werk te houden, redelijk beperkt is", luidt het.

Had men het Generatiepact onder die voorwaarden beter niet gesloten?

"Had men toen ten volle beseft hoeveel die welvaartsaanpassingen zouden kosten, dan had men zich misschien bedacht."

Dus als ik het goed lees, betekenen de enige mini-maatregelen die men heeft genomen om de volgende generatie te helpen met de betaalbaarheid van de pensioenen, dus een netto-verzwaring van de factuur!

Dit is dé uitspraak van de week, en toch kreeg ze weinig aandacht.

De jonge generatie spitst dus beter haar oren, en haalt best de rekenmachine boven als er nog eens een 'Generatiepact' wordt afgesloten, of als Daerden met een pensioenhervorming komt. Het is niet rechtvaardig dat men ongedekte cheques uitschrijft die door de volgende generatie moeten worden betaald.

--

Update

Het interview met de immer scherpe Ivan Van de Cloot in DS is erg de moeite waard, zoals HSamson ook meldde in de comments.

Ivan : "Ondertussen komt de volgende schok eraan en daar kunnen we alleen maar een antwoord op geven als we alle taboes laten varen. De vergrijzing zal ons elk jaar opzadelen met 8,2 procent van het bbp extra vergrijzingskosten. Dat betekent 30 miljard euro per jaar, en dat tot 2060. Dat is een schok die nog veel belangrijker is dan de financiële crisis. Voor deze begrotingsopmaak beginnen de kosten al op te lopen. De tijd is gedaan dat we konden zeggen: binnen vijf jaar is het zover.'

Ivan: 'We moeten realistisch zijn. Stop die verhaaltjescultuur van 'er is geen probleem'. En ik durf het bijna niet te zeggen, maar die schattingen van de vergrijzingscommissie zijn dan nog optimistisch. Die veronderstellen bijvoorbeeld dat de werkgelegenheidsgraad zal stijgen tot 70 procent van de beroepsbevolking. Het zal al een hele prestatie zijn om dat te halen. Ik verzeker u: alle mensen die de cijfers echt bestudeerd hebben, zitten met de handen in het haar.'

Q: Als we langer gaan werken en meer mensen aan het werk krijgen, dragen meer schouders de last van de vergrijzing. Is dat geen oplossing?

Ivan : 'Maar dat veronderstellen we al! De prognoses van de vergrijzingscommissie (30 miljard euro vergrijzingskosten per jaar) gaan daar al van uit. Natuurlijk moeten we dat doen, maar zelfs dan nog is er een probleem.'

Q: Wat dan? Minder welvaart?

Ivan : 'Mensen denken wellicht dat ik een demagoog of ultieme doemdenker ben, neen. Je kunt zeggen: het land is failliet. Dat is misschien een schokeffect.'

Ivan heeft gelijk. Zijn analyse van de vergrijzingsrapporten is angstaanjagend. Men kan zich de vraag stellen waarom de vergrijzingsrapporten al 10 jaar het probleem stelselmatig onderschatten.