Theorie en praktijk

Een van de thema's tijdens het debat inPharawas opnieuw ' Fortis'. De standpunten zijn intussen bekend, maar ze werden nog eens netjes op een rijtje gezet De euforische neen-stemmers kregen een tik van 20% rond hun aandelenoren, maar vinden het nog steeds een overwinning. Het is de prijs van de wraak die, zo vermoed ik, ze graag betalen. Maar het is geen rationele stem, die de waarde van hun aandelen zal maximaliseren. Professor De Grauwe was ook blij, maar voegde eraan toe dat het Fortisaandeel door de neen-stem wel eens waardeloos kon worden. Paul ziet op termijn een belangrijke meerwaarde die niet naar Frankrijk mag gaan, maar naar de overheid moet terugvloeien. Ik geloof niet in een forse meerwaarde op termijn. Zeker niet als alle kosten worden meegerekend (hogere risicopremie voor België, concurrentieverstoring in de sector, verdere operationele verliezen enzovoort).

Een 'ja' was een verdedigbaar compromis voor aandeelhouders, werknemers, de overheid en de klanten van Fortis. Het 'neen' verhoogt de onzekerheid voor alle partijen, en vooral voor de overheid en dus de bevolking. Een 'ja' zou een vrij duidelijk vervolgscenario geven, het 'neen' opent de doos van Pandora. Men weet wel waar men begint, niet waar men eindigt.

Er bestaat een groot verschil tussen de theoretische oplossingen en de praktijk. Drie voorbeelden.

* Nationalisering van Fortis: in theorie de beste oplossing. In de praktijk verstoort ze de hele financiële sector, verzwaart de leninglast van de overheid, en bemoeilijkt herstructureringen (de vakbond wil er geen in een staatsbedrijf (!)), remt kleinere banken af, verhoogt de kans opmoral hazardenzovoort. Terwijl een nationalisering kan werken in andere landen (maar dat zal nog moeten blijken) is het voor België een scenario dat zo lang mogelijk vermeden moet worden. Voor de VS lijkt het me zinvoller, gezien de samenstelling en de grootte van de probleemkredieten. België moet vooral werk maken van het beschermen van zijn Belgische bankactiviteiten. Dat kan inhouden dat men buitenlandse activiteiten amputeert.

* Bad bank: de meest aangehaalde voorbeelden van eenbad bankzijn Ierland en vooral Zweden. Maar in beide gevallen ging het om kredieten die betrekking hadden op het land zelf, en telkens ook in een context van een groeiende economie. In een extreem slechte economie, zoals vandaag, dreigen al snel nieuwe 'toxische' kredieten te ontstaan in eengood bank. De uitzaaiingen zijn met andere woorden veel accuter in een slechte economische omgeving zoals vandaag. Daarbij komt dat de slechte kredieten betrekking hebben op buitenlandse probleemkredieten. Dat de staat garanties geeft op buitenlandse probleemactiviteiten en -kredieten is een brug te ver. Trouwens, een bad bank is geen wondermiddel. Alles hangt af van de prijs waartegen de probleemkredieten worden overgenomen. Een te lage prijs noodzaakt een herkapitalisatie van de banken, een te hoge prijs is een subsidie aan de aandeelhouders. Wie zal die prijs bepalen?

* Keynes: zoals Johan Albrecht gisteren in De Tijd schreef, is een keynesiaans beleid nooit uitgeprobeerd in een economie die al zo schuldoverladen was. Keynes werkt niet bij structurele problemen, wel bij conjuncturele moeilijkheden. En er is een verschil tussen Keynes en het laten ontsporen van de begroting. Een gezin dat zijn budget laat ontsporen in slechte tijden, komt in de problemen. Een staat zou dat ook moeten beseffen.De efficiëntie van het overheidsapparaat en de overheidsuitgaven verbeteren in crisistijd verergert niet de neergang, maar versnelt het herstel. Daarin verschil ik dus van mening met Paul De Grauwe.

Gezien de omvang van de bankproblemen en van de economische problemen zijn de gevolgen van een vergissing potentieel dramatisch, en leggen een hypotheek op de volgende generatie. Als u zoekt naar modellen die in theorie goed werkten, en in de praktijk misliepen, dan is het lijstje intussen toch serieus gegroeid: risicomodellen, gestructureerde producten, bankenfusies, monetaire politiek ...

Nog meer experimenten zullen de problemen verder vergroten; het is tijd om ook een gezonde dosis orthodoxie en evenwichten in te bouwen.