Rijnlandmodel ter discussie in Nederland

Nu het Angelsakische model op apegapen ligt, krijgt het Rijnlandmodel weer wat meer glans, of mogen we zeggen krediet? De sterkere groeicijfers in het VK, de VS, Ierland, Spanje, Australië en nog wat andere Angelsaksische landen bleken fors opgeblazen te zijn door excessieve schuldopbouw.

Yves Leterme schreef onlangs een boekje over het RIjnlandmodel. Hij verdedigt dit als het beste economische model:

Het Rijnlandmodel is de beste garantie om op een duurzame manier zoveel mogelijk welvaart te creëren voor zoveel mogelijk mensen en met een zo groot mogelijke rechtvaardigheid.

Een deel van de analyse kan ik dus delen: de groei in de VS was niet superieur tegenover Europa, als men rekening hield met een verschillende groeiboekhouding (onder andere de fameuze hedonische deflatoren, de kettingdeflatoren, de werkloosheidsstatistieken enzovoort).

Het oorspronkelijke Duitse model van een gecorrigeerde markteconomie is trouwens in Duitsland zelf het afgelopen decennium bijgesteld om het concurrentiëler te maken, na de verloren jaren negentig in dat land. Maar onze financiële crisis heeft aangetoond dat het Rijnlandmodel ook belangrijke zwakten heeft. De grotere overheidsinmenging heeft niet verhinderd dat het toezicht heeft gefaald, of dat politieke corruptie en verspilling gaandeweg het systeem hebben aangetast, tot op Europees niveau.

Er moet dus wat nuance worden aangebracht: het Angelsaksische model heeft gefaald,maar ook het Rijnlandmodel is aan modernisering toe. De kredietobesitas van de VS zal het land op termijn ten gronde richten, maar ook de zekerheidsobsessie in Europa houdt gevaren in. De pensioen- en zorgbeloften zijn op termijn onhoudbaar, en de overheidsinmenging werkt verstikkend op het vrije initiatief.

In Nederland is er al een hevige discussie aan de gang over dit onderwerp. Vandaag publiceerde de liberale (VVD-) voorman Mark Rutte een opiniestuk in het NRC-Handelsblad, met de titel:

"Rijnlandmodel Balkenende onnuttig"

Het is "oude wijn in nieuwe zakken" waarin de scheiding tussen overheid en markt niet helder genoeg is afgebakend, zo schrijft Rutte. Hij mengt zich daarmee in het debat dat Balkenende en minister Bos (Financiën, PvdA) zijn begonnen over de oorzaken van de crisis. Balkenende wees op 19 mei in NRC op de verantwoordelijkheid van bankiers en burgers; Bos zag een falend systeem.

Die laatste visie is volgens Rutte "gevaarlijk", maar hij vindt dat ook Balkenendes analyse tekortschiet. Want door op menselijk falen te wijzen, blijft de rol van de overheid onderbelicht. Volgens hem zetten de christendemocraten in op "hybride wildgroei tussen staat en vrije samenleving". Dat veroorzaakt debacles van publiek-private samenwerking, slecht ondernemerschap en "zonnekoninggedrag", aldus Rutte. Hij wijst op de fraude bij woningbouwcorporaties en mismanagement bij zorginstellingen.

"Slecht beleid" en "onvoldoende toezicht" liggen ten grondslag aan de crisis, schrijft Rutte.

Door onverstandig Amerikaans monetair beleid kon "de hele wereld op de pof [...] gaan leven".

Bovendien werd de tucht van de markt in de financiële wereld onvoldoende gevoeld, omdat de overheid grote instellingen helpt. Banken namen daardoor ongestraft te grote risico’s en betaalden te hoge beloningen. Goede spelregels en marktmeesterschap, onderstreept Rutte, zijn cruciaal voor de vrije markt.

Het is fair om te zeggen dat het oorspronkelijke Rijnlandmodel, zoals het zestig jaar geleden startte, in de voorbije decennia is geëvolueerd naar een politiek van de status-quo, van het behoud en van de starheid. Het vrije initiatief dat intrinsiek deel uitmaakte van het wirtschaftswunder en van onze vooruitgang is ondergesneeuwd in overheidsinmenging.Maar die sterke overheidsbemoeienis in onze economie heeft de grootste economische en financiële crisis uit de geschiedenis niet kunnen voorkomen. In de VS is deregulering zonder twijfel een belangrijke oorzaak van het falen van het systeem geweest. In Europa en de VS hebben bankiers en hun klanten zware fouten en overdrijvingen gemaakt. Maar in Europa was er normaal voldoende regulering, maar faalde de coördinatie en de efficiëntie ervan.

Het huidige RIjnlandmodel in ons land, en in enkele andere Europese landen, heeft ook onevenwichten, vooral wat betreft concurrentiekrachten solidariteit tussen de generaties(vooral dat de jongere generatie te veel onopgeloste problemen en schulden erft). De huidige crisis wijst op gebreken bij de bedrijven, maar ook bij de overheid.Meer overheid is dus niet de oplossing, wel een efficiëntere overheid.