Pijnloze oplossing is fictie

(deze tekst verscheen in De Standaard afgelopen weekend) - Geert Noels, hoofdeconoom en stichter van de vermogensbeheerder Econopolis, zegt dat de tijd van schuldgedreven groei definitief voorbij is. Hij waarschuwt voor kwakzalvers die ons naar de afgrond brengen.

Politici en bankiers zouden moeten kijken naar “Aircrash Investigation” op National Geographic. Elk accident in de luchtvaart wordt geanalyseerd op systemische fouten. Hieruit worden telkens conclusies getrokken om vliegen veiliger te maken. In de financiële sector leert men echter weinig uit zijn talrijke crashes. Er worden geen degelijke ex-post analyses gemaakt, of ze worden niet opgevolgd.

De crisis van het Europees Monetair Systeem, van het hefboomfonds LTCM, de Belgische schuldencrisis van de jaren ’80… allemaal relevante accidenten, die tot preventieve maatregelen en aanpassingen hadden moeten leiden.

Onze beleidsvoerders zijn hun greep op de situatie kwijt geraakt. Ze geloven dat de financiële markten irrationeel zijn, dat de huidige marktreacties niet langer de realiteit weerspiegelen. De mythe van de speculanten wordt opgevoerd, een anonieme groep van kwaadwillige financiële operatoren, die de markten kapot willen maken tot hun eigen profijt. Men jaagt op financiële heksen omdat men zelf de situatie niet begrijpt.

De huidige crisis is echter niet onlogisch. Men heeft in 2008 immers niets ten gronde opgelost. De economie en het financiële systeem werden verdoofd met miljarden staatsteun en monetaire hokuspokus. Nu die verdoving uitgewerkt geraakt, hervallen beiden omdat de problemen intussen niet fundamenteel werden aangepakt. Nog meer verdoving voorstellen (nog meer deficit-spending, nog grotere steunfondsen) is dus geen fundamentele oplossing, het zal steeds leiden tot een sterkere weerbots achteraf.

Men had lessen moeten trekken uit de mislukte reddingsoperatie van mei 2010. De EU dacht destijds dat een hoge dijk van geld voldoende zou zijn. Men startte het crisisweekend met een schets van enkele tientallen miljarden, en eindigde met honderden miljarden euro’s. De simpele aanblik van zo’n hoop geld zou de speculanten afschrikken, en de rust doen weerkeren, want fundamenteel was er geen probleem. De problemen van Griekenland zijn echter niet fictief. Een ordentelijke schuldherschikking een jaar geleden had veel onheil kunnen voorkomen. Geen aangenaam en pijnloos werk, maar in plaats werd een lapmiddel verkozen. Het gevolg is dat de Europese Centrale Bank werd gedwongen slechte kredieten op te kopen en haar balans zag ‘intoxiceren’.

De huidige crisis heeft alles te maken met een gebrek aan evenwicht. Het kapitalistisch systeem is ontspoord in een schuldenorgie, maar even goed hebben socialistische accenten in Europa geleid tot overdrijvingen van getolereerd profitariaat en overheidsobesitas. Dit gebeurt in een periode van grote normvervaging, waar corruptie, belangenvermenging, machtsmisbruik en graaicultuur welig tieren.

Een combinatie van een Keynesiaanse politiek in 2009 en een gebrek aan echte hervormingen in het banksysteem waren catastrofaal en zorgen vandaag voor een echo van de financieel-economische crisis.

Op minstens vier terreinen zijn fundamentele hervormingen nodig.

1. De financiële sector moet de excessen verder terugdringen. Het schaduwbankieren is nooit aan banden gelegd. Dit houdt onder meer in dat men het ongedekt uitschrijven van afgeleide producten (CDS) stopt. De EU moet ernstige analyses maken van financiële instellingen die dreigen ten onder te gaan aan slechte kredieten en excessieve blootstellingen aan risico’s en hard ingrijpen.

Daarom moet er een Europese “bankenontbinder” opgericht worden. “Too big to fail”-instituten moeten desnoods opgebroken worden in kleinere stukken. De hefboom die ontstaat door het fractioneel bankieren moet beperkt worden.

Banken moeten de achtergestelde obligaties en andere hybride stukken eigen vermogen omzetten in aandelen. Dit zal het kernkapitaal van de banken en verzekeraars aanzienlijk versterken.

2. Binnen het monetaire systeem moeten de lessen van het EMS worden onthouden: een systeem zonder flexibiliteit met heterogene economieën kan niet stand houden. Een perifere muntzone met een gecontroleerde “crawling peg” (glijdende pariteit) met de euro (vb. 6% per jaar) is een mogelijke piste. Die kan de zuiderse landen economische zuurstof geven, een geleidelijke schuldverlichting bieden, en toch de euro overeind houden, zij het in een nieuwe en duale vorm. Als men dit niet voorbereidt, zullen landen zelf vragen om de euro te verlaten, Griekenland, of in het ergste geval Duitsland.

De ECB moet opnieuw onafhankelijk worden, en zijn ambitie beperken tot monetaire stabiliteit, niet het managen van de economische cyclus. Een uitbreiding van het reddingsfonds mag niet gebeuren. Op korte termijn zal het de pijn verlichten, op lange termijn echter monetaire chaos creëren.

3. Maastricht moet de basis blijven, en zelfs verstrengd worden met de “Gouden Regel”: geen tekorten buiten investeringen. De Europese landen moeten gezamenlijk geloofwaardige begrotingen voorleggen, zelfs in een contekst van tragere groei in de volgende jaren. De tering naar de nering zetten dus.

4. De westerse economieën hebben hun groei kunstmatig opgeblazen met kredietgedreven consumptie, en excessieve overheidsuitgaven. Een periode van tragere maar duurzamere groei is onvermijdelijk, omdat door de schulden een grote voorafname op de groei werd gedaan. Verder nutteloze uitgaven onderhouden, of niet-productieve investeringen doen, is niet zinvol.

De route die de EU nu volgt, zal op korte termijn als valium verdoven, maar op lange termijn leiden tot monetaire chaos, sociale wanhoop en verarming van haar vergrijzende bevolking. Orthodoxie, chirurgisch ingrijpen in de financiële sector, gecontroleerd inkrimpen en defaults zijn nodig. Dat zal op korte termijn pijn doen, maar heilzaam zijn op lange termijn. Het moet ons hoopvol stemmen, dat in landen waar men deze maatregelen heeft genomen na een crisis, de positieve gevolgen vrij snel komen, zonder sociale afbraak.

De EU zit vast in zijn dogma’s en foute axioma’s. Daardoor wordt goed geld achter slecht geld gesmeten, wordt de euro “gedrachmetiseerd”, worden gezonde economieën ziek, worden zieke landen nog zieker, evolueren maatregelen van groot naar gigantisch, maar wordt het systeem er alleen instabieler door.

We moeten goed beseffen dat er geen mirakeloplossing bestaat voor deze crisis, geen pijnloze uitgang. De profeten die ons op deze weg hebben gebracht, zullen nu niet durven bekennen dat ze fout zitten en omkeren: zo wandelen we verder naar de financieel-economische afgrond. Hun volgende advies zal zijn dat een beetje inflatie zal helpen. Die zal een oncontroleerbare uitslaande brand worden die samen met het spaargeld, ook de bedrijven, de werknemers en steuntrekkers zal ontwrichten. We kunnen nog stoppen en op onze stappen terugkeren, maar onze gidsen hebben wellicht niet de moed om hun fouten te erkennen.

Meer schuld zal het schuldenprobleem niet oplossen. De westerse wereld moet op dieet, of op afkickcursus. Niet hoge inflatie, maar meer doen met minder, zuinigheid zonder gierigheid, kwaliteit boven kwantiteit. De tijd van schuldgedreven groei is definitief voorbij.

Geert Noels

Hoofdeconoom en Stichter Vermogensbeheerder Econopolis