Iedereen ambtenaar: de 4 perverse effecten van een groeiend overheidsapparaat

Frank Demets, senior writer bij De Morgen brengt de Belgische ziekte mooi in kaart: de overheid is rechtsreeks goed voor 18,5% van de tewerkstelling, indirect loopt dat op tot 43%. Het aantal ambtenaren stijgt nog altijd.

Het groeiende ambtenarenleger en overheidsbeslag is echter zelfvoedend.

Een opmerkelijke passage:

Volgens de OESO-cijfers nam de totale kost van het overheidsapparaat tussen 1995 en 2007 met 1,6 procent toe. Bij de andere OESO-leden bleef de kost van het overheidsapparaat gemiddeld gezien stabiel. De loonkosten per werknemer blijken in het Belgische overheidsapparaat ook nog eens sneller te stijgen dan bij de rest van de werkende bevolking. "Dat weegt onvermijdelijk op de houdbaarheid van de publieke financiën", zegt een bron bij Metena.

De cijfers werpen een heel nieuw licht op de uitspraak waardoor minister van Begroting Guy Vanhengel begin september nog zwaar onder vuur kwam te liggen. Vanhengel zei dat België 17 euro te kort komt voor elke 100 euro die het uitgeeft en pleitte voor een efficiënter ambtenarij met minder middelen.

De Tijd neemt het bericht over:'België duurste staat van Europa'

De moeilijkheid is om dit proces terug te draaien. Een aantal factoren zorgen voor een eenrichtgingsproces, waarbij ambtenaren een steeds groter deel van de economie gaan uitmaken. Dit zorgt voor minstens 4 perverse effecten

*Vakbondenzijn sterker georganiseerd bij de overheid, en belemmeren reorganisaties. Daardoor groeit de inefficiëntie van de overheid. Maar de efficiëntiekloof met de privé-sector wordt alleen maar halsstarriger verdedigd. Met soms onzinnige argumenten zoals: incrisistijdmag de overheid niet snijden. Ingunstige conjunctuurwordt het dan: het overheidsapparaat moet mee de vruchten van de conjunctuur kunnen plukken...

* De kost van het overheidsapparaat moet mee gedragen worden door de privé-sector. Er is dus een eerstecrowding outeffect, waarbij de privé-sector steeds minder competititief wordt door de te dragen lasten uit de publieke sector.

* De overheid heeft een aantrekkelijk aanbod voor dearbeidsmarkt: stabiliteit, werkzekerheid, weinig prestatiedruk, een mooi verloningspakket, een goed en gegarandeerd pensioen, en een interessant basisloon vergeleken met de meeste privé-sectoren. In een ontgroenende arbeidsmarkt gaat het daardoor steeds meer het productieve talent naar zich zuigen. De productieve sectoren gaan het daardoor steeds moeilijker hebben om talent aan te trekken. Er is dus eentweede crowding-out effect: de overheid zuigt het productieve talent weg uit de arbeidsmarkt.

* Dit groeiend overheidsapparaat brengt ookbureaucratiemee, wat een negatief effect heeft op ondernemerschap. Het wordt steeds moeilijker om op een soepele manier initiatieven te nemen, in een economie waar administratie, regelgeving en complexiteit van bestuur toeneemt. De overheid wordt ook meer en meerconcurrent, of verstoort de werking van de economie.

We spreken hierbij nog niet over een vijfde effect, namelijk dat oppolitiekvlak, de overheidsambtenaren een groeiende groep kiezers worden, en daardoor de politiek onder druk zetten om deze situatie te bestendigen. Dit leidt tot toestanden zoals de "PS-staat" in het zuiden van het land. Een scenario dat in een mildere vorm trouwens aan het groeien is in geheel het land. De vraag is zelfs of we het "tipping point" niet voorbij zijn: kan het tij gekeerd worden vooraleer de privé-sector zijn concurrentiekracht verloren heeft en we alleen nog secundaire activiteiten kunnen uitvoeren, en vooraleer de staatsfinanciën volledig ontspoord zijn.