Het plan van Jean-Pierre van Rossem

Jean-Pierre van Rossem schreef een comment op deze blog, die ik wat meer ruimte wil geven. Zo wordt het ons duidelijker wat hij gisteren bij Phara voor ogen had.

Er wordt beweerd dat wanneer men een deel van de spaargelden bij wet gedurende een vijftal jaar zou opvorderen dit nimmer kan werken omdat je dan de armslag van de banken vermindert. Het wordt echt tijd dat iemand het mechanisme van structurele crises begrijpt om in te zien dat een goed werkende overheid die opgeëiste spaardeposito's in crisistijd veel beter kan gebruiken dan wat banken ermee doen.

Oorzaak van zowel de Grote Depressie, de petroleumcrisis als de huidige crisis is een massaal verlies aan koopkracht op het ogenblik dat de meeste economieën sukkelen met een schaalelasticiteit lager dan één, d.w.z. in omstandigheden waar een met x % verhoogde input van de productiefactoren leidt tot een stijging van de productie met minder dan x %. Of nog: op een ogenblik dat de kostenstructuur van de meeste bedrijven ongezond is omdat de kosten progressief stijgen naarmate de productie stijgt.

Kern van de zaak is dat daardoor overproductie ontstaat die men alleen kwijtgeraakt op de wereldmarkt indien de arbeidsproductiviteit voldoende kan stijgen waardoor de loonkosten per eenheid van output kunnen dalen.

Het drama van de petroleumcrisis was dat de overheid (b.v. in het Plan De Wulf) ondernemingen in keynesiaanse zin massaal subsidies toestopte met de bedoeling de werkgelegenheid te bevorderen. In de praktijk gebeurde iets volledig anders: ondernemers gebruikten de subsidies voor kapitaalintensieve investeringen waardoor ze probeerden hun exportpositie te verbeteren en hun overproductie op de wereldmarkt kwijt te geraken. Op die manier verdwenen er veel meer arbeidsplaatsen dan er in de kapitaalgoederen producerende industrie bijkwamen. Het netto effect was dus een TOENAME van de werkloosheid. Dat impliceert een afname van de privékoopkracht en NOG MEER overproductie. Op die manier komt men terecht in een reeks van negatieve spiralen.

Genez zat maar te jammeren dat we de banken toch hun werk moeten kunnen laten doen. Als we ze (o.m.) met de spaardeposito's hun gang laten gaan, zullen banken dus kredieten blijven geven aan ondernemers die hun overproductie kwijt willen op de wereldmarkt ten koste van kapitaalintesieve investeringen die de werkloosheid doen toenemen.

In België zijn er voor cia 144 miljard spaardeposito's en voor ca 70 miljard termijndeposito's. Als we banken bij wet verplichten een deel daarvan gedurende bv 5 jaar te blokkeren voor de overheid, dan kan de overheid daarmee zeer arbeidsintensieve openbare werken laten uitvoeren, waar er WEL werkgelegenheid wordt geschapen, terwijl de banken het geld normaal te leen geven aan ondernemingen die net het omgekeerde doen.

Mijn voorstel inzake blokkeren van de spaardeposito's was maar een van een hele reeks. Banken verdienen achter de spaardeposito's 8 miljard. Als we er een kwart van opeisen voor de staat, dan moeten we ze wel correct vergoeden pro rata van 2 miljard per jaar. Maar ondertussen kunnen we wel gedurende vijf jaar werkgelegenheid scheppen zonder (1) dat we de geldhoeveelheid verhogen en (2) zonder dat we de interesten opdrijven door plots massaal te gaan lenen. Neen, uiteindelijk betaalt de staat jaarlijks de lage interest op de spaarboekjes.

Ik herhaal, het was maar EEN voorbeeld - kwestie van te zien hoe politici reageren op een heel gedurfd en ongewoon idee. De reactie van Bogaert was perfect voorspelbaar: hij had het onmiddellijk over gewaagde avontuurlijke misplaatste ideeën.

Wat ik voorstel, is oneindig veel ruimer en complexer. In grote lijnen komt het chronologisch hierop neer: in plaats van niets te doen en maar af te wachten, moeten we NU de handen uit de mouwen steken. Dit moest trouwens al een jaar eerder zijn gebeurd.

STAP 1: Er moet een International Economic Council komen van ervaren macro-economen die noch banden hebben met de regering noch banden met de vakbonden. In ieder land kan desnoods een keurkorps van professoren in macro-economie en in econometrie een twaalftal kandidaten aanduiden die gezamenlijk voorstellen ontwerpen om die daarna aan elkaars inzichten te toetsen. Het zou dan wel moeten gaan om mensen die hun normale job tijdelijk opzeggen, die fulltime aan oplossingen werken, en die hiervoor degelijk worden betaald. Dan nog zal de kostprijs daarvan ettelijke keren minder zijn dan wat men aan premies uitbetaalt aan een reeks bankiers die ons complete spaarstelsel in gevaar hebben gebracht.

STAP 2: Wat we absoluut NIET meer mogen doen, is ondernemingen in keynesiaanse zin subsidies toe te stoppen. In tijden van structurele overproductie komt dat erop neer de brand te blussen met petroleum.

STAP 3: De te lage schaalelasticiteit die aan de grondslag ligt van structurele crises wordt zeker niet verbeterd door massaal hulp te bieden - in naam van de werkelegenheid - aan grootschalige fossiele ondernemingen. Als mijn bakker slecht brood bakt, gaan we hem toch geen overheidsgeld cadeau doen, zeker? Wil men de schaalelasticiteit herstellen, dan moet men die verouderde grote bedrijven doodgewoon failliet laten gaan.

STAP 4: Er zou dringend een onderzoeksbureau moeten worden opgericht waarin een groep uitstekende bedrijfseconomen kennis neemt van alle nieuwe projecten die personen of groepen willen laten opstarten. Goedgekeurde projecten zouden dan moeten kunnen genieten van een staatswaarborg bij het aangaan van leningen bij de banken.

STAP 5: De alzo nieuw gecreëerde bedrijfjes zouden als een soort spons moeten worden gelokaliseerd in de buurt van fossiele ondernemingen die aan de rand van het faillissement staan. Dan kunnen ze een deel van de na het faillissement ontstane werklozen opvangen.

STAP 6: Er is tijdens het afgelopen jaar in België minstens 90 miljard koopkracht in rook opgegaan. Nogal wiedes dat dit leidt tot hoge overproductie. Om de economie weer op gang te brengen moet er dus een massa publieke koopkracht in de economie worden geïnjecteerd. Dit kan niet door loutere deficit spending waarbij we onmiddellijk kortlopende staatsschulden moeten aflossen, inclusief de interesten. Dan gaat in de kortste keren de rentesneeuwbal weer aan het rollen en is het effect nagenoeg nihil. Al vergeten dat wij b.v. in 1984 in België een totaal hadden van 1310.9 miljard BF en dat we daarvan 28 % moesten gebruiken om alleen nog maar de rentelast te betalen? We moeten dus een systeem vinden waarbij wij massaal arbeidsintensieve openbare werken laten uitvoeren zonder dat we die onmiddellijk moeten betalen.

(a) het blokkeren van bv 10, 20, 25 % spaardeposito's gedurende vijf jaar is maar een van meerdere mogelijkheden.

(b) er kan gedacht worden aan een NIEUW overheidsbedrijf dat openbare werken laat uitvoeren en dat betaalt met rentedragende wisselbrieven die pas over vijf jaar kunnen worden geïnd maar die door de overheid werden geavaliseerd. Ondernemers kunnen die wisselbrieven dan verdisconteren bij de privébanken.

Hopelijk herinnert iemand zich de parabel van Saint-Simon: als een land morgen zijn beste politici, zijn beste zakenmannen, zijn beste ingenieurs etcetera verliest, dan is dit zeer erg, maar als het zijn beste economen verliest, dan is dit een onherstelbare ramp. Oplossingen in de zin van STAP 6 kan men niet overlaten aan politici die vastgeklonken zitten aan traditionele schijnoplossingen. De International Economic Council moet absoluut met VOLKOMEN NIEUWE IDEEËN op de proppen komen als we willen vermijden dat deze crisis nog 15 jaar blijft aanslepen. JPVR

Ik vind deze voorstellen zeker het overwegen waard. Er zijn wat cijfers en berekeningen die ik niet helemaal volg (de marge van de banken op spaarboekjes is volgens mij kleiner, omdat er slechts de intermediatie speelt), maar dat doet niets af aan de grote lijnen. Maar arbeidsintensieve overheidsinvesteringen moeten inderdaad gekoppeld worden aan een objectieve analyse van nut en toekomstig rendement. Op die voorwaarde is dat absoluut een goede investering. In dat verband mag het vooral niet leiden tot nutteloze investeringen zoals in Japan, maar tot economieversterkende investeringen. "Energie" biedt daarin veel mogelijkheden in dit land. We moeten net iets creatiever zijn dan gewoon beton te gaan gieten overal. Trouwens, in de originele tekst over de Economische Urgentieraad (en niet war cabinet), staan ook dergelijke ideeën.

UIt Knack: Zo'n 'Economische Urgentieraad' kan op verschillende fronten steun geven. Ten eerste moeten belangrijke keuzes gemaakt worden voor de financiële sector. Ten tweede is er nood aan een sociaaleconomisch herstelplan, met vooral een luik concurrentiekracht. En ten derde is een objectieve analyse nodig van mogelijke steun- en investeringsmaatregelen. En alles moet in een beheersbaar budgettair kader plaatsvinden, dat geen lasten legt op de volgende generatie.

Ik heb echter geconstateerd dat heel wat opiniemakers die over de Urgentieraad in die periode spraken of er columns over schreven in de kranten, de tekst in Knack zelfs niet gelezen hadden. Ze gaven dat bij een gesprek trouwens ook toe. Ze waren dus alleen afgegaan op de term War Cabinet en hadden onmiddellijk een (voor)oordeel gevormd over wat die organisatie zou worden