Hebben we de trein gemist?

Wie naar de beursgrafieken kijkt en overschouwt wat er de laatste maanden gebeurde, zou zich misschien vertwijfeld in de haren kunnen krabben en denken dat de aandelen zonder hem of haar vertrokken zijn. Op een rijdende trein proberen te springen is iets wat je soms ziet in oude Westerns, maar in de praktijk loopt dat niet zelden pijnlijk af.

De cijfers zijn nochtans duidelijk.

Eind november haalde de Euronext 100 een dieptepunt van zowat 530 punten, vandaag staan we bijna 640, ruim 20% hoger. Wie de grafiek bekijkt moet nog niet vrezen dat het kalf verdronken is, want bijna gans 2010, tot medio 2011, probeerde die chart de 700 grens achter zich te laten, maar bleef doorgaans tussen 630 en 700 schommelen. Van de pré-recessie piek van bijna 1,100 zullen we nog maar zwijgen. De grafiek insinueert zonder meer dat er zeker nog stations zullen zijn waar de trein zal stoppen, en dat een lange termijnbelegger best nog een aardige rit zal kunnen meemaken.

Maar toegegeven, in deze barre tijden waarin heel wat aandelenbeleggers nog steeds niet helemaal bekomen zijn van de schade die ze een paar jaar geleden opliepen, zou een stukje van de voorbije rit mooi meegenomen zijn geweest.

In de USA is het beeld iets anders.

De S&P 500 is sinds zijn dieptepunt van oktober 2010 al 23% gestegen. Eigenlijk is de basistrend er als sinds de crash van maart 2009 stijgend en de pré-recessie pieken liggen nog maar 15% van het huidige punt verwijderd.

Wie nu beslist om toch maar het onzekere voor het zekere te nemen (sic) en volop in aandelen te stappen, zou zich wel eens kunnen vergissen.

De wereld toont geen consistent beeld meer. Specifiek in Europa kan er nog heel wat verkeerd gaan. De Griekse saga blijft maar aanmodderen en de gevolgen hiervan worden door heel wat beleggers genegeerd. Ook slecht nieuws kan op een bepaald moment beginnen te vervelen. Fundamenteel is dat bijna de ganse wereld teveel overheidsschulden meetorst en dat besparen de stelregel is. Voor sommige vakbondsleiders is dat laatste een vloek en dient de werkende en sparende burger die iets of wat financiële reserves heeft opgebouwd, verder geplukt te worden. Bedrijven die winst maken worden als des duivels en dus aangeschoten wild beschouwd. Vandaag nog lanceerde een rode minister het idee om bedrijven altijd een minimumbelasting te doen betalen. Deze mevrouw heeft zeker nog nooit een jaarverslag bekeken en dat ze daarmee een verlieslatende onderneming nog een bijkomend duwtje naar de afgrond geeft, zal voor haar un petit detail zijn.

Deze excessen buiten beschouwing gelaten, dienen we ons te realiseren dat krimpende overheidsbudgetten vroeg of laat hun sporen zullen nalaten op de bedrijfsactiviteiten. Het is niet voor niets dat ondernemingen als Siemens al gewag maken van een vertragend orderboek.

In de USA ziet het er op het eerste zicht heel wat beter uit. De werklozenstatistieken dalen er al enkele maanden en bedrijven als Ford en Caterpillar draaien op volle capaciteit. Zolang vooral de eigen consument en industrie volgt, is er van recessie daar voorlopig geen sprake, ook al zijn de overheidsschulden er in wezen niet minder problematisch dan in Europa.

China is nog een ander verhaal. In de FT stond deze week een interessante story. De lokale overheden zouden samen 1,700 miljard $ schulden hebben, waarvan meer dan een derde dit jaar komt te vervallen. Omdat meer dan de helft van het Chinese BBP uit investeringen komt, en een deel ervan niet rendeert (denk aan de zgn. spooksteden, lege luchthavens e.d.) kunnen heel wat schuldenaars hun afspraken niet nakomen. In default gaan staat blijkbaar niet in het Mandarijnse woordenboek en dus worden de leningen gewoon verlengd. The show must go on, maar iets negatiever uitgedrukt heeft het Engels daar een betere beeldspraak voor, nl. kicking the can down the road i.p.v. het op te rapen en in de vuilnisemmer te deponeren.

Waarom zijn beleggers dan doof en blind voor het onderliggend gevaar?

Een verklaring kan misschien liggen in het feit dat elke andere vorm van beleggen nauwelijks wat opbrengt. Van één of twee procent netto op een obligatie of spaarrekening worden we niet wild. In dit verband is het frappant dat de handel in subprime loan certificaten weer wat begint aan te trekken. Die bestaan natuurlijk nog, of wat dacht u?

Tot 2008 noteerden die aan 100%, omdat iedereen geloofde dat ze zo veilig als een AAA obligatie waren. Op hun dieptepunt in maart 2009 kreeg je ze voor 30% (en soms minder) van hun oorspronkelijke waarde, vandaag noteert de US subprime debt index aan 50%.

Dat betekent dat wie ze nu koopt ervan uitgaat dat zeker de helft van de onderliggende leningen zal worden terugbetaald. Omdat al deze die ondertussen in default zijn gegaan uiteraard ook geen rente meer betalen, zal het uiteindelijk default percentage een stuk lager moeten liggen dan 50%, tenminste indien de koper vandaag een beter rendement wil halen dan op een saaie obligatie die minstens investment grade haalt (BBB). We kunnen ons bovendien de vraag stellen in welke mate de kopers vandaag in staat zijn om dit kluwen te ontwarren en te analyseren, in 2008 lukte het hen immers ook niet.

Dit maar om aan te tonen dat meer en meer wanhopig rendement zoekende beleggers inderdaad het onzekere voor het zekere beginnen te nemen.

Het lijkt erop dat de economie, en in het verlengde ervan de beurs, niet meer hetzelfde scenario zullen meemaken dan wat er eind 2008-begin 2009 gebeurde. De meeste bedrijven staan er financieel wat sterker voor en de overheden zijn wakker. Al moesten ze meer geld moeten drukken dan er bomen voorradig zijn om papier van te maken, ze zullen alle terminale patiënten kost wat kost in leven houden. In leven is echter geen synoniem van leefbaar en vroeg of laat komt er een tsunami van inflatie op ons af (of torenhoge intresten om al die overvloed aan geld uit de markt te houden).

Dat leidt ons tot de conclusie.

Wie de kat uit de boom kijkt en desnoods nog een paar procenten van de huidige rally mist, moet dat als een verzekeringspremie beschouwen. Voor beleggers met een langere termijnhorizon, komen er nog kansen, met minder risico. De ontmijningdienst heeft nog niet al het werk gedaan.

Een tweede punt is dat op diezelfde langere termijn, enkel reële activa steun zullen bieden. Rio Tinto en BHP Billiton maakten deze week bekend dat ze samengeteld 4 miljard $ in de Escondida gaan investeren. Escondida is de grootste kopermijn ter wereld. Noodzakelijke grondstoffen verdampen niet als het weer crisis zou worden. Wie ze heeft, hetzij direct hetzij indirect als belegger in dit soort aandelen, kan het opbrengen om geduldig te zijn.

Duurzaam beleggen is iets voor schildpadden, niet voor schichtige hazen.