Een crisis van de normen en waarden

Norbert Walter is de hoofdeconoom van Deutsche Bank. Hij is een van de economen die op mijn sympathie en aandacht kunnen rekenen. Een atypische econoom om in zo'n grootbank deze post te vervullen. Norbert Walter mengt economie met filosofie. Hij houdt de dingen eenvoudig, en geeft zijn mening ver buiten de financiële sector. Zijn studies hebben een aparte stijl, zijn analytisch en begrijpbaar.

Nu heeft Herr Doctor Walter ook een boek geschreven over de financiële crisis. Geen gewoon boek over toxische kredieten en systemische banken. Neen, Walter schrijft een boek dat de crisis analyseert vanuit een deficit van waarden:

The author details the rules and values that an economic order requires to remain functional and guarantee a society with equality of opportunity. He pays special attention to the financial crisis and the conclusions to be drawn from it for ethics and morals. He asserts that only a functioning system of order and the reestablishment of morals can guarantee acceptance of the market economy.

Volgens Norbert Walter duidt de financiële crisis op een deficit van waarden, een gebrek aan ethiek. Dat kan niet door de staat worden rechtgetrokken. Integendeel, de staat gaat nu te veel actor worden: eigenaar, regelgever en controleur.

According to Smith, it is self-love that drives human behaviour. It incites human activity, but it can also degenerate and develop in an extremely egocentric fashion. Smith also observed that there is a type of self-love that is inclined to become laziness. In order to fully utilise the dynamism of self-love we must therefore have ideas about how to prevent, or at least constrain, its excesses. The first control mechanism mentioned by Smith was fellow-feeling. Our self-love is immediately and spontaneously constrained when we look into the eyes of those to whom we do wrong out of self-love. But the bigger societies become – the further they grow apart, the more anonymous and more complex everything gets – the more apparent it becomes that sympathy and brotherly love are not sufficient to keep self-love in check.

In this case Smith recommends a second filter for preventing excesses: ethics. Ethics provide societal answers to questions like “which is the done thing and which is not”. But ethics admittedly only exist where there is reasonable agreement about the rules concerning an issue because there is a certain degree of homogeneity within that particular society. However, Smith observed that due to obvious heterogeneity of societies this second filter is also insufficient to constrain self-love. He therefore proposed the establishment of state institutions to make laws, set up courts and create a police force – i.e. a legal system. A binding legal framework, including a liberal system of property rights – with liability obligations and efficient rules for competition – form the foundations for economic activity. The market economy’s division of labour does, however, require something extra to operate smoothly: the actions of all participants have to be transparent and reliable, and there has to be faith in this reliability. To put it another way, the economy – just like all other areas of society – has to have an ethos that is put into practice and there has to be trust.

Norbert Walter gaat dus terug naar de oervaders van de economie, om een aantal dingen scherp te zetten. Als het boek ook in het Engels beschikbaar is, zal het zeker mijn kerstvakantie opvrolijken.