Economische modellen

Met wat vertraging lees ik een interessant interview in de Tijd met vier economen (Paul De Grauwe - Wim Meeusen - Freddy Heylen - Johan Van Overtveldt). Het kadert in een debat rond de oorzaken van de economische crisis en de lessen voor de economische wetenschap.

Wat mogen we nog geloven en wat moeten we vergeten van de economische modellen?

Paul De Grauwe: 'Ik zie twee grote problemen. In de eerste plaats veronderstellen de meeste economische rapporten dat de financiële markten efficiënt zijn, dat de prijzen van financiële activa de fundamentele waarde weerspiegelen. Die hypothese sluit zeepbellen uit en is dus niet realistisch. Voorts zijn de meest gebruikte modellen gebaseerd op rationele verwachtingen. Die zogenaamde DSGE-modellen veronderstellen dat iedereen alle beschikbare informatie gebruikt en de complexe wereld perfect begrijpt. Dat is zeer onwaarschijnlijk.'

Wim Meeusen: 'Ik wil nog een derde knelpunt signaleren. De modellen van de macro-economen veronderstellen dat alle mensen gelijk zijn.'

Freddy Heylen: 'Ik ben het eens met de kritiek op de efficiëntemarkthypothese, maar je maakt een karikatuur van de modellen. We hebben de jongste 25 jaar allerlei realistische imperfecties geïntegreerd in de modellen, zoals prijs- en loonrigiditeit en consumenten met beperkte kennis. De modellen zijn verbeterd, waardoor het macro-economisch beleid beter onderbouwd is.'

De Grauwe: 'De nieuw-keynesianen prutsen aan de modellen zonder aan de essentie te raken. Er bestaan nu twee soorten mensen: de supergeïnformeerden en de 'monkey's', de apen die niet geïnformeerd zijn.'

Heylen: 'Ik zeg niet dat de modellen perfect zijn. Maar daarom zijn ze nog niet waardeloos.'

De Grauwe: 'Als de uitgangspunten verkeerd zijn, moet het oude model overboord worden gegooid.'

Johan Van Overtveldt: 'Economische modellen zijn niet af en zullen nooit af zijn. Maar het is niet omdat het nu fout loopt dat we alles moeten weggooien. Geen enkel model is bestand tegen de economische calamiteit van het jongste anderhalf jaar. Ik wil ook iets zeggen over de efficiëntemarkthypothese van Eugene Fama. De Amerikaanse econoom zegt dat individuen informatie efficiënt gebruiken. Dat is totaal iets anders dan optimale prijsvorming. De hypothese van efficiënte markten impliceert niet dat prijzen de faire waarde weerspiegelen. De hypothese klopt maar wordt misbruikt.'

Meeusen: 'Je gebruikt een erg enge interpretatie van de efficiëntemarkttheorie. Zo wordt ze een lege doos.'

De Grauwe: 'De efficiëntemarkttheorie heeft perverse gevolgen. De boekhoudregels verplichten banken hun activa te waarderen tegen de marktwaarde. Ze veronderstellen dat de marktprijzen de fundamentele waarde weerspiegelen. Maar af en toe ontstaat een groot verschil tussen de marktwaarde en de fundamentele waarde.'

Waarom is de kritiek op de boekhoudregels pas bij de start van de crisis losgebarsten?

De Grauwe: 'Ik heb van in het begin kritiek geformuleerd. Maar de weinig talrijke critici werden als onnozelaars beschouwd.'

Meeusen: 'Critici plaatsten zichzelf meteen buitenspel. Er was een sterk groepsdenken en daarom werden kritische stemmen niet meer gehoord.'

Welke aanpassing van de modellen is nodig?

De Grauwe: 'De basishypothesen moeten veranderen.'

Van Overtveldt: 'Geloof je nu echt dat een beter model de gebeurtenissen van 2007-2008 kon voorspellen?'

Meeusen en De Grauwe: 'Neen.'

De Grauwe: 'Maar de modellen worden te veel gedreven door puur wiskundige beperkingen. De kracht van het marktsysteem is dat het verspreide informatie zo goed mogelijk samenbrengt. Dat is veel moeilijker te integreren in een model.'

Meeusen: 'Jonge onderzoekers zijn verblind door de esthetiek van de wiskunde. Veel wiskunde wekt de indruk van wetenschappelijkheid. Maar economie is een menswetenschap. We moeten door de woestijn en van scratch af herbeginnen.'

De Grauwe: 'We moeten onze ambitie beperken en niet meer proberen de hele wereld te begrijpen. Economie is een performante theorie om de evolutie op lange termijn te verklaren, maar ze is niet in staat de evolutie op korte termijn te duiden.'

Hoe is het economieonderwijs aan de universiteiten de jongste decennia geëvolueerd?

De Grauwe: 'De basiscursus macro-economie is nauwelijks veranderd. De voortgezette cursussen macro-economie zijn wel gewijzigd en besteden veel aandacht aan DSGE-modellen. Die modellen zijn het nieuwe paradigma, een statussymbool. Alle doctoraatsstudenten gebruiken ze, anders wordt hun onderzoek niet ernstig genomen.'

Heylen: 'De basiscursus hoeft ook niet te veranderen. Die geeft nog altijd een heel zinvol en relevant denkkader. De gevorderde cursussen bestuderen vaak dezelfde fenomenen, maar dan meer in de diepte en met veel meer aandacht voor de strenge theoretische modellering. Het is trouwens niet allemaal DSGE wat de klok slaat.'

Ik denk dat het grote probleem van economische modellen is, dat ze ervan uitgaan dat de parameters die men gebruikt stabiel zijn. Maar economie is zoals H2O. De grootste deel van zijn tijd brengt het door als water. En dus worden de modellen als bootjes gemaakt die daarvan uitgaan. Maar H2O kan plotseling ook ijs worden. En dan is je bootje niets meer waard. Economie zou dus minder met modellen en meer met scenario's moeten werken.

We staan ook aan de vooravond van een nieuwe Nobelprijs voor Economie (in feite geen echte Nobelprijs, maar bon). Die werd in het verleden wel eens aan iemand gegeven die het werk van een vorige Nobelprijswinnaar Economie tegensprak. Het onderlijnt dat economie absoluut geen exacte wetenschap is. Elke poging om economie in modellen te gieten die onder alle omstandigheden zullen werken is bij voorbaar nutteloos.