De platte aarde

Door een abrupt beëindigde skivakantie (nauwelijks 50 meter op de latten gestaan) bracht ik de rest van de week haast immobiel en al lezend door. De Aarde is Plat, van Thomas Friedman, een kanjer van ruim 500 pagina’s, heeft me hier en daar met een aantal feiten geconfronteerd die ik misschien onbewust wel wist, maar waar ik niet zo expliciet mee bezig was. De eerste uitgave van het boek dateert al van 2005 maar het is enkele keren bijgewerkt en nog steeds brandend actueel.

Samengevat komt het erop neer dat er nog nauwelijks economische grenzen zijn, en dat heeft zo zijn gevolgen. Alhoewel hij het er vooral over heeft dat mede door internet er voor haast elk bedrijf onbeperkte concurrentie is (de slimmeriken zien uiteraard ook hun eigen opportuniteiten), is er tevens nog een andere rode draad te vermelden.

De auteur geeft vele voorbeelden en gaat af en toe de Amerikaanse toer op, maar regelmatig slaat hij spijkers met koppen. Een van de meest treffende illustraties is dat van zijn laptop, waarop het manuscript werd geschreven. Op zijn verzoek gaf de fabrikant (Dell) hem een volledige analyse van het constructieproces, uit welke onderdelen het apparaat bestaat en waar en wanneer al die onderdelen zijn gemaakt, getransporteerd en geassembleerd om vervolgens als één geheel bij de koper te belanden.

Je gelooft je ogen niet, maar enkele tientallen bedrijven verspreid over voornamelijk Azië en de USA, hebben hieraan meegewerkt. Het boek staat vol van dat soort verhalen en de conclusie is eigenlijk logisch. Nooit meer oorlog, behoudens een handvol mogelijke uitzonderingen, is de pure logica. Volgens de auteur is de stille stem van grote bedrijven in diverse landen zo machtig, dat ze politiekers met vreemde gedachtensprongen snel tot orde roept. Zo is er Taiwan, dat feitelijk onafhankelijk is van de Volksrepubliek China, maar die onafhankelijkheid nog niet parlementair zou hebben uitgeroepen. Toen men dit een paar jaar geleden dreigde te doen (en hierbij het grote China zwaar in hun eer zou aantasten) zag men er onder druk van bedrijven zoals Taiwan Semi Conductors Corporation, een van de grootste chipfabrikanten ter wereld, wijselijk van af. Nogal wat Taiwanese uitvoer gaat naar China en een importban zou meer schade toebrengen dan de twijfelachtige vreugde van een officiële onafhankelijkheidsverklaring,

Andere bekende en minder bekende voorbeelden openen onze ogen nog meer. Van heel wat grote multinationals zoals Coca Cola, Mc Donalds, Exxon Mobil, Caterpillar etc. weten we allemaal dat ze in dochtermaatschappijen in tientallen landen hebben geïnvesteerd. Indien ze omwille van politieke onstabiliteit zouden beslissen om zich uit een bepaald land terug te trekken, zou dat het land in kwestie dermate economische schade kunnen toebrengen dat men wel een paar keer zal nadenken alvorens onbezonnen maatregelen uit te vaardigen.

De wereld wordt dus niet geregeerd door plaatselijke regeringen maar door de grote multinationals. Globalisering maar vanuit een andere invalshoek.

Er blijven natuurlijke enkele tegenwringers die niets te verliezen hebben. Noord-Korea en Iran zijn de meest bekende namen maar omwille van bovenstaande mag men veronderstellen dat de grootmachten niet dermate partij zullen kiezen dat ze riskeren op een dag zelf met getrokken messen tegenover mekaar te staan. Stel dat Poetin het te bruin bakt en stel dat we ons de luxe zouden kunnen permitteren om een ban op Russische olie en gas te heffen, het land zit meteen aan de grond. Anderzijds zal men met China ook niet teveel sollen, want heel wat Westerse bedrijven zouden tot tientallen procenten omzet verliezen indien ze hun producten er niet meer kwijt kunnen.

Maar ook dit Aziatisch land schuwt impulsiviteit. Foxconn heet voluit Hon Hai Precision en is eigenlijk Taiwanees maar stelt in China bijna een miljoen mensen tewerk die hoofdzakelijk in onderaanneming voor Westerse ICT bedrijven werken (waarvan Apple de grootste is). China heeft bovendien export van zijn eigen producten en diensten nodig om dollars en andere vreemde valuta te krijgen, waarmee ze de ontberende grondstoffen voor hun eigen economie kunnen kopen (olie, ijzererts, koper etc.).

Een mooie wirwar van belangen waarbij eigenlijk niemand de andere meer kan missen, laat staan het leven overdreven zuur te maken.

Toch wil ik bij het boek een kanttekening maken.

De laatste tijd lijken er zich wat nieuwe machtscentra te manifesteren die dit spelletje wel eens zouden kunnen verstoren. Ik heb het over die landen die een uitgesproken groot deel van onze noodzakelijke grondstoffen bezitten.

Brazilië is de meest belangrijke. Behalve wat meststoffen hoeven ze nauwelijks wat te importeren. Qua energie zijn ze zo goed als zelfstandig en op termijn zullen ze zelfs een gegeerde exporteur van olie worden, naarmate elders anders de voorraden beginnen op te drogen. Ook voor ijzererts ziet China ze graag komen. Echter, stap voor stap zie je aan hun houding dat ze zich zelfstandiger beginnen op te stellen. De grote bedrijven zoals Petrobras en Vale worden door de staat gecontroleerd en de belangen van de (buitenlandse) aandeelhouders staan niet prioritair op het lijstje.

Recent vloeiden er voor Rio de Janeiro wat vaten olie uit een door Chevron beheerde oliebron (het gaat over maximum 5,000 vaten, wat in de industrie als bijna verwaarloosbaar wordt beschouwd). Brazilië claimt meteen miljarden schadevergoeding en gijzelt het lokale management van Chevron en Transocean, de eigenaar van het boorplatform. De onderliggende bedoeling is wellicht om het aandeel van Chevron in deze oliebron voor een habbekrats te kunnen overnemen.

Nog andere Zuid-Amerikaanse landen beginnen eveneens het belang van hun ondergrondse schatten te beseffen. Chili dreigt Anglo American een grote claim aan te smeren i.v.m. onenigheid over de lokale kopermijnen en ook landen als Peru en zelfs Argentinië dienen in de gaten te worden gehouden omwille van hun protectionistische neigingen. Venezuela heeft al het voorbeeld gegeven en ervoor gezorgd dat bedrijven als ExxonMobil er hun biezen moesten nemen en miljarden activa afschrijven.

Een groot deel van de wereld is dus gedwongen om samen te leven, een paar kunnen weliswaar het vuur aan de lont steken, maar tot zolang ze dat niet doen zijn ze niet zo bedreigend voor de wereldwijde economie. Enkele andere zullen echter geen oorlogstaal gebruiken maar hebben economische munitie. Gelet op de (relatieve) armoede in die landen, zullen ze in de toekomst verplicht worden om die te gebruiken en zo de eigen bevolking tevreden te houden.

Wat, naast bescherming tegen inflatie, nog maar eens een pleidooi is voor de beleggers en investeerders om een groot deel van hun eieren in de grondstoffenmarkten te leggen.