Archive by Author
Inflatie versus deflatie
Posted on 21. Aug, 2009 by Frank.
Gastopinie door Frank
De CPI stond nog geen uur negatief of de eerste inflatie-deflatienonsens verscheen al in de media. Laten we beginnen met een citaat in het middagnieuws van 28 mei van Paul D’hoore:
“Inflatie is goed voor de economie maar slecht voor de portemonee, deflatie is goed voor de portemonee maar slecht voor de economie”
Inflatie goed voor de economie? Wablief? Beste Paul, als inflatie goed is voor de economie, kan je mij dan verklaren waarom de economie in oktober 2008 implodeerde terwijl we de hoogste inflatiecijfers hadden sedert jaren? Mag ik Paul er nogmaals aan herinneren dat inflatie een monetair fenomeen is zoals Milton Friedman zo mooi zegt. Ter verduidelijking:
Inflatie = toename van de hoeveelheid geld en/of krediet
Deflatie = afname van de hoeveelheid geld en/of krediet
Inflatie is niet goed voor de economie. Inflatie is als dope voor de economie. Als je het toedient, komt de economie in een roes. Naarmate je meerdere ‘roesbeurten’ gekregen hebt, moet de dosis steeds hoger worden om hetzelfde effect te bekomen. Op een bepaald moment is de economie zo verslaafd dat de dope niet langer werkt. Bij verdere toediening van dope gaat de economie in shock. De economie wil dan zo snel mogelijk ontwennen (krediet afbouwen). Meer dope toedienen zal de patiënt (economie) doen overlijden. Wat nu gebeurt, is de economie die wil ontwennen (de markt wil krediet afbouwen). Wat centrale banken willen, is meer dope toedienen (meer krediet in de markt pompen). Ik vraag mij af wat voor goeds dat kan brengen.
Centrale banken creëren geld uit lucht. Dat waardeloze geld wordt de jongste jaren gebruikt als reserve door de banken om via fractional reserve lending krediet te creëren tegen ratio’s van 50/1 of soms hoger. Geld en krediet zijn de dope. De intrest op krediet kan maar worden terugbetaald als er almaar meer dope wordt toegediend. Zolang iedereen gelooft dat de schuld kan worden terugbetaald en dat de marktwaarde van die schulden blijft stijgen, is er geen probleem. Banken plaatsen deze kredietproducten op hun balans (en zelfs buiten balans) en dan gaan centrale banken ervan uit dat ze goed gekapitaliseerd zijn wanneer de waarde van deze kredieten tegenover hun reserves in somige gevallen factor 50 is! Plots kunnen schuldenaars hun schulden niet meer terugbetalen, komen er meer faillissementen, begint de waarde van al die schulden op de boeken van banken en bedrijven te imploderen en beginnen prijzen te zakken. Deflatie begint te wortelen.
Onze economie heeft veel te veel dope gekregen gedurende een veel te lange periode. Ze is verslaafd en moet ontwennen. Dat ontwenningproces heet deflatie. Deflatie is hier al veel langer dan de afgelopen drie maand en ze is nog niet direct van plan om weg te gaan. Dat kan ook niet, want onze economie is nog lang niet ‘clean’. Dat de CPI pas onlangs negatief ging, komt omdat deze indicator lagging is. Ontwennen is nu eenmaal een pijnlijk proces, maar hoe sneller jer eraan begint, hoe sneller je opnieuw op een duurzame manier kan groeien.
Dat dalende prijzen (wat Paul verstaat onder deflatie) slecht zijn voor de economie, is nonsens. Prijzen moeten dalen omdat ze door het inflateren van de kredietvoorraad belachelijk hoog waren. Dalende prijzen maken deel uit van het genezingsproces. Pas wanneer de prijzen laag genoeg zijn, komen er opnieuw verse kopers opdagen die de markten heropstarten. Prijzen stijgen en dalen trouwens al duizenden jaren. Waarom zouden dalende prijzen in godsnaam slecht zijn? Elke dag worden er nieuwe innovaties uitgevonden die produceren efficienter en goedkoper maken. Bij andere producten, zoals energie en voedsel, kunnen weersomstandigheden, conflicten of ziektes dan weer een sterke prijsrol spelen. Is het dan zo onlogisch dat prijzen kunnen zakken? Er zijn honderden redenen waarom prijzen kunnen stijgen of zakken. De geldvoorraad is er maar één van. Dat wetende is het nutteloos om de CPI te gebruiken om deflatie of inflatie te meten. Bovendien weten we allemaal dat het mandje goederen dat de CPI vertegenwoordigt nooit 100% representatief is. Mochten de huizenprijzen van de VS in hun CPI zitten (en kom me niet vertellen dat een huis geen consumptiegoed is) dan stond hun CPI nu op -5% of lager. Toen de huizenprijzen jarenlang stegen, werd de CPI mateloos onderschat, nu wordt hij mateloos overschat.
Volgende aan de beurt is Daan Killemaes in een interview met Kanaal Z, met als titel ‘Deflatie in België lang niet zo indrukwekkend’.
Voor het eerst in een halve eeuw zijn de prijzen in ons land gezakt. De index van de Belgische consumptieprijzen is in mei met 0,37% gedaald tegenover dezeflde maand vorig jaar. “Gewoon een gevolg van de piek in de olieprijzen vorige zomer”, zegt Daan Killemaes, hoofdeconoom van Trends.
“Later dit jaar zal het algemene prijspeil opnieuw beginnen stijgen.” Overigens is er van echte deflatie geen sprake, volgens Daan Killemaes. Daarvoor is een volgehouden, structurele daling van het algemene prijspeil nodig, en zo ver zijn we nog lang niet. “Pas als consumenten verwachten dat de prijzen zullen blijven dalen, kan een gevaarlijke deflatiespiraal ontstaan. Goed voor de koopkracht, maar slecht voor de jobs. Want de mensen stellen hun aankopen uit, en dat is slecht voor de economie.”
Met alle respect voor Daan, maar opnieuw zie ik het vaststellen van deflatie naar aanleiding van het prijsniveau van een mandje goederen. Nogmaals, deflatie is een daling in de hoeveelheid geld en/of krediet in de markt en niet het prijsniveau van een mandje goederen dat toch niet representatief is en dat kan stijgen en dalen wegens honderden redenen (waarvan de geldvoorraad er maar één is). Natuurlijk is er van echte deflatie wel sprake, want hoewel centrale banken dag en nacht overwerken om geld bij te drukken, implodeert de waarde van kredieten in de markt aan een nog sneller tempo. Ik ga ook niet akkoord met de stelling van Daan dat een deflatiespiraal pas ontstaat door prijsdalingsverwachtingen. Een deflatiespiraal kan ook ontstaan door een werkloosheidsexplosie, of een explosie van het aantal faillissementen, of een beurscrash, of een babyboomgeneratie die overschakelt van spenderen naar sparen, of een consumeer- en kredietzeepbel die beëindigd wordt door een falende terugbetalingscapaciteit of vooral ook door een algemene stijging van schrik en pessimisme. Daan heeft gelijk dat de situatie is België nog lang niet zo indrukwekkend is, maar wat niet is …
En dan was er nog het stukje op een blog met als titel: “Inflatie zal als verassing komen“, met volgende uitleg:
Inflatie is immers de oorzaak van 4 paramaters:
1. Het aanbod van geld stijgt:
Het aanbod aan geld in Europa en de VS is gigantisch gestegen; centrale banken hebben miljarden euro’s en dollars in het systeem gepompt en zoals bovenstaande grafiek toont, wordt al dat geld massaal opgepot.
Ik ga niet akkoord. Dit op zich is al een contradictie. Hoe kan geld dat opgepot wordt inflatie veroorzaken? De centrale banken mogen zoveel geld bijmaken als ze willen, als dat geld niet in de markt (economie) raakt, dan komt er geen milligram inflatie. Het gaat altijd over de marktwaarde van geld en krediet.
2. Het aanbod van goederen daalt:
De laatste twee kwartalen hebben alle producenten de productie massaal teruggeschroefd; het aantal gesloten hoogovens is ronduit indrukwekkend. Iedereen is nu bijna door zijn voorraden heen.
Dat klopt. De hoogovens zijn toe, productielijnen in autofabrieken liggen stil, voorraden dalen. Het punt is alleen dat de gigantische voorraden in een just in time economie er nooit hadden mogen zijn en dat de productiecapaciteit er nog altijd is. Iedereen staat te springen om de productie te mogen heropstarten. Het probleem is dat de markt verzadigd is aan goederen en vooral ook aan schulden om meer goederen te kunnen financieren. Ik zou durven stellen dat de overcapaciteit de deflatie alleen maar zal versterken. De wereldwijde productiecapaciteit is gebaseerd op de pre-2008 wereldwijde consumptie. Een groot deel van die (vooral westerse) consumptie was gebaseerd op krediet en dat verhaal loopt op zijn einde. Die consumptie was niet reëel, niet betaald, ze moet nog worden betaald. Dat betekent dat de miljarden aan kredieten die geïnvesteerd zijn in productiecapaciteit nu het potentieel hebben om afgewaardeerd te moeten worden wegens een gebrek aan consumenten.
3. De vraag naar geld gaat dalen:
De statistieken spreken voor zich: de vraag naar hypothecaire leningen bijvoorbeeld blijft dalen (in volume geld); zelfs met alle tijdelijke maatregelen (BTW-verlaging, renovatiepremies…). Met de massale ontslaggolven die er aankomen, zal de vraag naar investeringsgoederen aangekocht op krediet (woningen, een auto…) verder dalen. Het aantal mensen dat een huurwoning voor een eigen woning zal ruilen op basis van een lening zal nagenoeg bevriezen.
Opnieuw een contradictie. Als de vraag naar krediet (met geld wordt hier duidelijk krediet bedoeld) daalt, hoe kan er dan inflatie komen? Geld ontstaat uit krediet; We hebben een kredietgebaseerd geldsysteem op basis van lenen en ontlenen. De gigantische bedragen die centrale banken creëerden en die veel kleiner zijn dan de hoeveelheid uitstaand krediet worden opgepot door de banken of gebruikt om schulden af te betalen. Ze kunnen en willen dat geld niet uitlenen omdat ze zelf nog grote afwaarderingen verwachten op hun kredietportefeuilles. Er is nog een massa faillissementen op komst die de balansen van banken nog niet bereikt hebben. Banken zijn nog altijd insolvent en ze weten het. Ze hebben dat geld broodnodig om hun belabberde kapitaalratio’s te verstevigen. Ze wapenen zich tegen de vernietiging van rijkdom (echte en denkbeeldige) en krediet dat nog moet komen. Bovendien vinden ze ook geen kredietwaardige klanten die nog bereid zijn om meer schulden aan te gaan in deze barre tijden. Gedaan met “leveraged buy-outs“, “miljardenovernames” op schuld en “zero downpayement loans“. De slaagkans van centrale banken om de kredietmarkten opnieuw op te starten, is volledig afhankelijk van de bereidheid van consumenten en bedrijven en vooral ook hedge funds om nog meer krediet aan te gaan. Die bereidheid is zo goed als nul. Het geld dat de centrale bank creëert, raakt niet in de markt. Het gevolg is dat de waarde van krediet implodeert, de goederen die er achter zitten ook en de waarde van geld, en de vraag naar geld stijgt. Met andere woorden: deflatie.
En dan hoor ik “Ja maar, wat als de centrale banken massaal overheidsschuld monetariseren?” So what! De centrale banken doen wat de commerciële banken alle dagen doen (deden): geld creëren door schuld op hun boeken te plaatsen (krediet verstrekken). Dat krediet verstrekken is zo goed als stilgevallen en de centrale banken proberen het verschil goed te maken. Met de nadruk op proberen, want krediet implodeert momenteel sneller dan geld bijmaken. Zonder het herstel van de kredietverstrekkingsmachine staan ze nergens. Vergeet niet dat het effectiseren en doorverkopen van schuldproducten volledig stil ligt tewijl net dat toeliet dat de banken steeds meer konden uitlenen door bestaand krediet op hun boeken door te verkopen. Centrale banken zijn zoals een superbank: ze kunnen ongelimiteerd krediet verstrekken zoveel je maar wil. En net dat is het probleem: de markt wil geen extra krediet, hij wil krediet afbouwen. Centrale banken willen het probleem oplossen door meer van de oorzaak ervan toe te dienen.
4. De vraag naar andere goederen zal stijgen:
Zodra de mensen echter zien dat de inflatie opnieuw aanwakkert, zal er een paniekreactie ontstaan en zal de dagelijkse consumptie opnieuw boomen.
Wat de mensen zien (en voelen), is deflatie. Geen inflatie. Al eens gekeken naar de faillissementen, werkloosheidscijfers, winstmarges…? De consumptie kan niet opnieuw boomen, want de portemonee is leeg! De vraag naar goederen stijgen? Welke goederen? Waaraan hebben we nog nood? Nog meer auto’s, huizen, kledij, zonnebrillen, skivakantie’s, terrasmeubels, kapsalons… ? We zijn verzadigd aan goederen omdat we jaren boven onze stand hebben geleefd. We moeten nu vooral ons exessieve leventje uit het verleden eerst afbetalen, want we hebben nog een berg schulden waarachter veel onproductieve en minderwaardige investeringen zitten. Bovendien is de kans zeer klein dat we nog geld krijgen van de bank om onproductieve investeringen te doen. Centrale banken en regeringen willen de economie stimuleren met nieuwe scholen, infrastrucuur, sociale woningen… Waarvoor? Wat gebeurt er als de school gebouwd is, de brug aangelegd is en het huis afgewerkt is? Welke productieve capaciteit is er dan bijgekomen die zichzelf zal terugbetalen? Geen enkele! Zelfs al zou je productieve capaciteit bijmaken, dan nog heb je het probleem dat alle landen ter wereld in hetzelfde schuitje zitten. Aan wie moet je dan je gemaakte goederen kwijt? Planeet Mars? Stimuleren werkt niet omdat overheden meestal onproductieve investeringen voeden die niet door de vrije markt zouden worden gedaan. Fiscale stimulans realiseert zelden economische capaciteit die gevraagd wordt in de markt. Het enige wat fiscal stimulus realiseert, is een slechte allocatie van kapitaal en een verhoging van de nationale schuld. Na de stimulans staan we meestal terug waar we begonnen zijn, maar dan wel met een groter gat in onze nationale portefeuille. Centrale banken en overheden moeten leren dat je niet kan spenderen wat je niet hebt! Een duurzaam herstel kan er alleen maar komen door het opbouwen van onze spaarpot. Mensen hebben begrepen dat ze opnieuw moeten leren sparen. De stijgende spaargraad van de jongste maanden in de VS is het beste voorbeeld van komende trends. Welcome to the age of saving more and spending less. En sparen zal de deflatie alleen maar versterken.
Natuurlijk worden onze olie en ons voedsel duurder. Maar is dat omdat centrale banken geld creëren of omdat alle makkelijk te ontginnen olie opgebruikt is? Stijgt de prijs van ons voedsel omdat de centrale bank geld creëert of omdat we de laagtse tarwevoorraden hebben in de jongste vijftig jaar terwijl er almaar meer mondjes bijkomen?. En hoeveel leverage zit in deze markten door hedgefunds? Het is allemaal niet zo duidelijk. De CPI kan u dat allemaal niet vertellen, dus kijk er ook niet naar. Feit is dat zowel voedsel als olie een ferme opdonder kregen door de deflatiegolf, wat dus per definitie bevestigt dat er wel degelijk veel leverage (krediet) in deze markten zat. De kans op een deflatoire spiraal klein? Ik zou dat nog niet van het dak durven te schreeuwen. Sterker nog, ik heb een ijzersterk vermoeden dat een komende deflatiepandoering ons allemaal zal verrassen. De correlatie ‘veel geld drukken – dus hyperinflatie’ lijkt me te gemakkelijk. Zoals Joe Granville zo mooi omschrijft: “What is so obvious, is obviously wrong”.
Als ik al die inflatie- en hyperinflatieverhalen lees, dan krijg ik schrik dat het wel eens totaal anders zou kunnen uitdraaien. Centrale banken deden de jongste maanden vele overuren. Sedertien is veel geld gemaakt maar weinig goed gemaakt. Centrale banken en politici denken dat ze een economie draaiende kunnen houden met de drukpers. Ze denken dat ze een gebroken economie kunnen heropstarten met een nog sneller draaiende drukpers. Een drukpers kan een bad asset niet veranderen in een good asset. Een drukpers kan een bad economy gebaseerd op consumptie niet veranderen in een good economy gebaseerd op duurzame productie. De verhuis van een imploderend kredietproduct van de balans van de bank naar de balans van de overheid (belastingbetaler) lost niks op. Het is een mythe dat overheden een economie kunnen doen draaien door te lenen en spenderen en door geld in het systeem te pompen. Uiteindelijk heb je kapitaal (spaargeld) nodig om een economie te doen draaien, en net dat is zeer schaars op vandaag, zeker in het Westen. Bovendien wordt het hoog tijd dat onze economie verandert van ‘advies geven’ naar ‘dingen maken’.
We hebben meer dan vijf decennia aan één stuk een continue krediet- en schuldgroei gehad. Plotseling in 2007 kwam de privésector in terugbetalingsshock door een overdosis schuld. Sindsdien doen de overheden koortsachtig hun best om de dalende kredietgroei en het spenderen van de privé op te vangen door zelf te spenderen en schulden te maken. De crisis werd veroorzaakt door te veel schuld en onze leiders hebben er daadkrachtig voor gekozen om nog dieper in de schulden te gaan en meer te spenderen om hem op te lossen. Ik begrijp niet hoe dat kan werken. Ik begrijp nog minder hoe hieruit inflatie of hyperinflatie kan ontstaan. Ik begrijp ook niet waarom nog geen enkele leider heeft stilgestaan bij de optie dat gewoon niets doen en de excessen van het verleden zichzelf laten uitzuiveren wel eens de beste oplossing zou kunnen zijn. Dit is een crisis van te veel schulden en niet van te weinig spenderen. We zijn ooggetuige van het begin van het einde van decennia lang keynesianisme. Centrale banken verliezen hun macht over het systeem. Wat ze ook doen, ze kunnen niet langer inflateren. Als de Fed aan quantitative easing doet door langetermijnschuld op te kopen van de VS (poging tot inflatie), dan stijgen de intresten en wordt krediet duurder. Intrestvoeten worden niet langer bepaald door centrale banken maar door de krediet- en kapitaalmarkten. En wat we zien, zijn stijgende intresten en een strengere monetaire politiek door de markt. Stijgende intresten creëren dan weer gigantische deflatoire krachten omdat de economie en consumptie van vandaag uiterst afhankelijk zijn van goedkoop krediet. Quantitave easing heeft nog nooit gewerkt in de geschiedenis. Waarom zou het dat nu wél doen? De drug goedkoop maken of hem tegen onze zin toedienen, werkt niet meer. Bovendien induceert de drug nog slechts weinig of geen roeseffect. De patient dreigt te overlijden …
Ik besef dat een deflatieverhaal veel tegenstand opwekt, zeker als je kijkt naar de monetaire politiek van centrale banken en overheden en naar de beursstijgingen en de terugkeer van liquiditeit en optimisme de jongste weken. Zelfs superinvesteerders Jim Rogers, Marc Faber, Warren Buffett en Peter Schiff zijn overtuigd van hyperinflatie en wie ben ik om hen tegen te spreken? Een deflatiepandoeringtheorie lijkt waarschijnlijk idioot. Toch kan ik me niet inbeelden hoe hyperinflatie nu kan gebeuren. Niet in deze kredietomstandigheden, niet in een kredietgebaseerd geldsysteem op basis van lend and borrow, niet met nog zoveel schulden in het systeem, niet met nog zoveel bad assets die moeten worden afgewaardeerd op de balans van vele banken en bedrijven, niet met nog zoveel IOU’s in het systeem met zeer twijfelachtige waarde, niet met nog zoveel deleveraging te gaan… Bovendien moet je goed weten wat je zegt als je hyperinflatie voorspelt, want hyperinflatie is Zimbabwe in het Westen; Met andere woorden, het einde van de wereld zoals we die kennen.
En laat mij toe te eindigen met deze mooie recente quote van Paul Volcker: “We live in this peculiar world where 3 percent inflation is stability but a half percent decline in the price index is deflation.”
Continue Reading
De anatomie van de crisis
Posted on 01. Aug, 2009 by Frank.
Gastopinie door Frank
Je kan geen artikel lezen van Tuur Demeester zonder iets geleerd te hebben. Sommige van zijn bijdragen zijn werkelijk pareltjes. Een daarvan is “de anatomie van de crisis“. Ik geef het u mee. Op het einde volgt een inspirerende video. Dank Tuur!
De anatomie van de crisis
Aangezien ik zelf nog maar leerling ben in de economie, maak ik voor mijn onderzoek gebruik van het heldere schema dat opgesteld werd door de eminente Spaanse professor Jésus Huerta de Soto, dat verscheen in zijn boek Money, Bank Credit, and Economic Cycles uit 1998 (pp. 506-07). In dit boek onderzoekt professor De Soto de praktijk waarbij bankiers geld uit het niets creëren, en de gevolgen hiervan voor de economie. Hij doet dit bijzonder uitgebreid (het boek telt meer dan 800 bladzijden) en met grote kennis van economische theorie, rechtsleer en geschiedenis. Hiermee wordt hij door velen gezien als een van de grootste experts op het gebied van de dieperliggende oorzaken van crisissen in de economie. Laat ik hier voor de volledigheid nog aan toevoegen dat bovenvermeld boek ook het boek is dat ik momenteel aan het vertalen ben, en dat tegen het einde van dit jaar in het Nederlands zal verschijnen!
Professor De Soto, in navolging van zijn collega-economen van de Oostenrijkse School**, deelt de ‘boom-bustcyclus’ oftewel conjunctuurcyclus, op in vijf fases: de fase van kredietexpansie, die van de kunstmatige groei, de crisis, de depressie en het herstel. Hieronder vind je ze één voor één terug. Let wel, het gaat hier niet om fenomenen die zich netjes na elkaar in de tijd voordoen. Veel van deze effecten vinden tegelijk plaats, of soms is de ene een tijdlang minder uitgesproken of minder goed zichtbaar dan de ander.
Zoals gezegd vertrekken we bij onze beschrijving van het ontstaan van de manisch-depressieve economie vanuit haar tegenpool, de gezonde economie. Dat is een economie, kort gezegd, waar contracten doorgaans op een correcte manier worden nageleefd, en waar geen bedrog op grote schaal wordt gepleegd. Voor de wereld van het bankieren betekent dat: banken die het in bewaring gebrachte geld van hun klanten ook daadwerkelijk in bewaring houden (dus te allen tijde beschikbaar houden voor die klanten), en die geen geld of krediet creëren dat zomaar uit het niets (uit de drukpers, of uit de computer van de bankier) komt. Beide zorgen voor een vergroting van de geldhoeveelheid, oftewel inflatie, en zijn vormen van bedrog (fraude en valsemunterij). Ze verstoren het samenleven en de economische interacties die welvaart mogelijk maken. Het pathogeen, datgene wat de economie ziek maakt, is dan het verschijnen van vals of onbetrouwbaar geld. Maar genoeg inleiding, de beschrijving van de symptomen maakt duidelijk genoeg hoe de vork in de steel zit:
a. Kredietexpansie
1. Consumptie daalt niet
Dit betekent eenvoudigweg dat mensen niet méér gaan sparen dan anders. En laat het nu zo zijn dat het net sparen is dat de duurzame groei van een economie mogelijk maakt. Bijven groeien zonder sparen is even onhoudbaar als… blijven schulden maken zonder die af te betalen. In de economie is het namelijk precies zoals in een gezin: wie wil investeren in dure gereedschappen of verbouwingen, moet eerst sparen. Een grote lening werkt misschien op de korte termijn, maar op de lange termijn is leven op schuld niet houdbaar. Toch wordt de economie geforceerd om te groeien boven haar natuurlijke vermogen. De reden hiervoor is deze tweede stap:
2. De banken schrijven nieuwe leningen uit (niet gedekt door gespaard kapitaal, letterlijk ‘uit het niets’) op een zeer grote schaal en de rentevoet daalt (met andere woorden, het geld wordt letterlijk goedkoper).
Dit is dus de oorzaak van de zeer goedkope leningen die werden aangeboden door vrijwel alle banken de jongste jaren. Eigenlijk dateert deze ‘goedkoop-geldpolitiek’ al vanaf 1913, maar deze praktijk kwam pas echt op stoom na 1971, toen men de dollar (de munt van de wereldhandel!) loskoppelde van het goud. (Dit kan je mooi zien in deze trend, waar je ziet dat de berichtgeving over lagere rentevoeten op gang kwam in de vroege jaren zeventig van vorige eeuw. Zie bijvoorbeeld ook deze grafiek.) De banken konden dit doen omdat a) de overheid het legaal heeft gemaakt voor banken om leningen uit het niets te creëren (zo kan ze ook zelf geregeld grote leningen aangaan zonder de belastingen te moeten verhogen), en omdat b) de centrale bank altijd klaarstaat om de banken te ‘redden‘ (lees: hen nieuw gecreëerd geld te lenen) als die in moeilijkheden komen.
3. Kapitaalgoederen stijgen in prijs
Het goedkope geld zorgt voor meer ondernemersprojecten (ondernemers denken dat de samenleving heel rijk is en zetten vele nieuwe projecten op), waardoor de vraag naar kapitaalgoederen (baksteen, staal, olie) stijgt, en daarmee ook de prijs ervan. Speculeerders, ondernemers, maar ook vele gewone werkmensen pikken op deze trend in en zien de prijzen van, bijvoorbeeld, vastgoed en olie, gedurende lange periodes alleen maar stijgen. In plaats van hun geld onder hun matras te bewaren, investeren ze het (vaak door grote leningen aan te gaan) in de kunstmatig groeiende kapitaalmarkten.
4. De prijzen op de aandelenmarkten stijgen
Economen hebben het over het ‘verlengen’ van de productiestructuur als er een evolutie is van relatief korte en ongecompliceerde productieprocessen (bijvoorbeeld graan zaaien, een ploeg fabriceren, oogsten, en bakken als productieproces van graan naar brood) naar langer durende en ingewikkelder productieprocessen (denk maar aan het gehele proces, vanaf het ontmijnen van de ijzerertsen, over het technische ontwerp, tot de verkoop in de winkel, van een moderne tractor, die dan uitsluitend dienstdoet om het werk op het land efficiënter te maken).
Een kunstmatige verlenging van dit proces betekent dus dat ondernemers (onder stimulans van het goedkope geld) beginnen te investeren in (onderdelen van) productieprocessen die zo complex zijn dat er eigenlijk onvoldoende kapitaal bestaat om die ook af te werken.
6. Er worden grote winsten gemaakt in de kapitaalgoederensector
Kijk maar naar de historiek van de steenkoolprijzen. In deze nieuwsberichtenstroom (van Google News, een site die een zeer grote database met geschreven pers doorzoekt. De oudere resultaten lijken wel vooral uit Amerikaanse pers te komen) kunnen we duidelijk de kredietcreatie in de VS aan het werk zien in het jaar 1890, die de crisis van 1890-1892 veroorzaakte.*** Voorts lijkt het dat we in de Google News-resultaten, met al hun beperkingen, de hoge steenkoolprijzen kunnen zien van de inflatieperiode tussen 1896 en 1807, en ook die van de sterke inflatie van de jaren twintig, de oorlogstekorten van de jaren veertig, en de lange opbouw naar het jaar 2008 kunnen ontwaren. Als we zoeken op ‘rising prices’, ‘iron’ en ‘coke’ gecombineerd, dan springen drie periodes er zo uit: de jaren twintig, de oorlogsjaren, en de voorbije tien jaar.
b. Kunstmatige groei
1. De kapitaalgoederensector vraagt meer werknemers
Op deze zoekresultatenpagina op Google News kan je mooi zien hoe er wereldwijd een groei in de bouwsector werd gerapporteerd — die abrubt afnam in het jaar 2008. De grafiek toont het relatieve volume aan nieuwsberichten met ‘construction sector’ en ‘growth’ weer.
2. Lonen stijgen
Opnieuw is dit zeer goed te zien in de zoekresultaten op Google News, waar de lonen telkens stijgen in de zeepbelfase van de conjunctuurcyclus. Als we zoeken op ‘rising wages‘, zijn de inflatoire jaren twintig duidelijk afgetekend, een trend die abrubt afbreekt in 1930. Minder ver in het verleden zien we het erfgoed van de eens legendarische, en nu meer en meer beruchte Federal Reserve-voorzitter Alan Greenspan. Greenspan kocht zijn weg uit de crisis door een nooit geziene reeks interestverlagingen, waardoor de banken makkelijker dan ooit aan klanten raakten die bereid waren hun uit het niets gecreëerd geld aan te nemen als lening. Vanaf 1987 zien we een rivier van berichten over loonstijgingen, een veeg teken van een kunstmatig opgepepte economie. Elke omkering van de trend van kunstmatige loonstijgingen (zoals de dotcomrecessie in 2000 en de recessie na de aanslagen van 11 september 2001) werd abrupt de kop ingedrukt door een nieuwe stroom van valse en spotgoedkope kredieten.
3. De kunstmatige groei in de economie en de aandelenmarkten wordt wijdverbreid. Ongebreidelde speculatie.
De toegenomen activiteit bij de bedrijven zorgt ervoor dat beleggers de foute indruk krijgen dat er in vele sectoren sprake is van duurzame groei. Ze investeren hun centen in aandelen van bedrijven waarvan ze geloven dat die producten maken waarnaar er een stabiele vraag is. Ze hopen zo een graantje mee te pikken van de stierenmarkt (groeiende markt).
Deze trend zegt genoeg: ‘bull market‘ (groeiende markt, stijgende aandelen). Het is hier ook te zien dat de dotcomzeepbel eigenlijk maar een uitspatting is op de rug van een veel grotere kunstmatige zeepbel, die al sedert de jaren zeventig aan het groeien is. (Aangezien de dollar, die in 1971 losgekoppeld werd van goud, de munt van de wereldmarkt was, zorgde dit ook bij ons voor kunstmatige groei.)
c. Crisis
1. Monetaire vraag naar consumptiegoederen begint te stijgen (steeds meer loon- en ondernemersinkomen wordt uitgegeven aan consumptie)
Mensen sparen met andere woorden minder, en consumeren meer.
2. Op een bepaald moment groeit de kredietexpansie [het bijdrukken van geld] niet meer in een steeds toenemend tempo: de rentevoet stijgt. De aandelenmarkt crasht.
De groei van b.3. was niet duurzaam (want gebaseerd op uit het niets gecreëerde leningen) en dus moeten de aandelen op een goede dag naar beneden gecorrigeerd worden. Afhankelijk van hoe groot de kredietexpansie is (zie 2.), zal die correctie ofwel eerder klein ofwel erg groot zijn.
Hier is een overzicht van de belangrijkste beurzencrashes van de 19de en 20ste eeuw. Het valt duidelijk op dat de crashes steeds voorkomen na periodes van stijgende lonen, stijgende consumptie, stijgende beurzen. Hoe langer de opbouw van de zeepbel (door uitgifte van uit het niets gecreëerd krediet), hoe ernstiger de daaropvolgende beurscrash.
3. De prijs van consumptiegoederen begint sneller te stijgen dan de lonen, relatief gezien.
Dit is wat men in de volksmond en in de pers aanduidt met ‘inflatie’. De koopkracht vermindert, zegt men ook wel. Klassiek opgeleide economen zullen zeggen dat de echte inflatie zit in de toename van de hoeveelheid geld, die kunstmatig ‘opgeblazen’ wordt.
4. De consumptiesector maakt boekhoudkundige winsten (de vraag stijgt).
Zo doet bijvoorbeeld Colruyt het erg goed (zeker relatief, vergeleken met de andere sectoren).
5. Reële lonen dalen. Werknemers nemen de plaats in van kapitale uitrusting.
Door de minimumloonregulering kunnen de lonen bij ons nauwelijks dalen. Vrijwillige werktijdvermindering is soms een oplossing, maar vaak is de enige uitweg het ontslag. Onlangs nog kopte de VRT-nieuwsdienst ‘Vlaamse werkloosheid stijgt met 23 procent‘.
6. De kapitaalgoederensector ondergaat zware verliezen. De rentevoet en de lonen stijgen.)
Neem de automobielsector: dit berichtje over RHJ international is er maar eentje in de stroom van artikels over het zware weer in autoland.
7. Men ontslaat werknemers in de kapitaalgoederenindustrieën.
Citaat uit een recent artikel van Transport Online:
“Middelbaar opgeleiden hebben meer last van de economische crisis dan hoogopgeleiden. Zij werken relatief vaak in sectoren die hard geraakt worden door de crisis, zoals de bouw, industrie en overige zakelijke diensten.”
8. Ondernemers liquideren per vergissing begonnen investeringsprojecten: faillissementen en opschorting van betaling. Wijdverbreid pessimisme.
9. Meer bankfaillissementen: minder solvabele banken krijgen te maken met serieuze moeilijkheden. Kredietcontractie.
In vrijwel alle ernstige economische crisissen in de geschiedenis gingen banken failliet. Een bankfaillissement heeft doorgaans één van twee oorzaken: a) de aandeelhouders, steeds alert voor de solvabiliteit van bedrijven waarin ze beleggen, beginnen in te zien dat het bankpapier (vaak door andere banken uit het niets gecreëerd) waarin ‘hun’ bank haar activa belegd heeft in hoge mate overgewaardeerd is (wat vaak het geval is in een economie die ‘dronken’ is door het goedkope krediet) en dat de bank eigenlijk maar weinig of helemaal niet solvabel is. Hierdoor verwachten ze (met goede reden) een faillissement of een sterke waardedaling van de aandelen, en ze verkopen hun aandelen. De andere mogelijke oorzaak van een bankfaillissement is een initiatief van de spaarders die hun geld bij de bank in bewaring hebben gebracht. Op het moment dat het voor hen duidelijk wordt dat de bank hun geld niet netjes bewaart, waardoor ze maar een klein aandeel van de spaarders daadwerkelijk kan uitbetalen als die daarom vragen, trekken ze massaal hun geld weg uit de bank. Een andere motivatie voor spaarders om hun geld uit hun bank weg te halen, is dat ze het willen verkopen omdat het steeds meer in waarde daalt.
Nu zijn in België drie banken op een haar na failliet gegaan:
Fortis’ aandeel crashte in september 2008 tot 5,18 euro, een koers die 71% lager lag dan in januari van datzelfde jaar. Bijna 100 miljard (!) euro overheidssteun (in de vorm van extra staatsschuld was niet voldoende om de bank van de ondergang te redden, en Fortis werd overgenomen door BNP Paribas (zie het goed gedocumenteerde Wikipedia-artikel).
Dexia zat met een liquiditeitstekort van maar liefst 100 miljard euro en werd, ook in september, gered van het faillissement. Reuters rapporteert:
Dexia, the world’s largest municipal lender, received a 6.4 billion euro ($9.01 billion) bailout by France, Belgium, Luxembourg and key shareholders in September and later won state guarantees for its new borrowing.
KBC was in januari 2009 ei zo na bankroet. De Standaard schrijft:
“Sinds oktober 2008 moest KBC drie maal om overheidssteun vragen en kreeg het bijna 30 miljard euro in herkapitalisaties en overheidswaarborgen. ‘Voor een bank met een balans van 425 miljard dollar (300 miljard euro) is dat een verbijsterend bedrag, dat de overheidsinjecties in Royal Bank of Scotland overstijgt’, schrijft de Amerikaanse krant [New York Times].”
Dat overheden banken niet toelaten om failliet te gaan, is geen oplossing van het probleem, maar helaas een verergering ervan. De ‘geredde’ banken zijn helemaal niet gered, maar eerder gaan ze door als inherent insolvabele zombie-banken, die nog steeds geld en krediet uit het niets creëren en zo de economie verder verzieken en de crisis verlengen en verergeren.
10. Er worden opnieuw werknemers aangenomen in de sectoren die zich dicht bij de consumptie bevinden.
De mensen die ontslagen werden in de kapitaalgoederensector worden aangenomen in sectoren die in (opnieuw sterker gewaardeerde) basisbehoeften voorzien zoals voeding, veiligheid, efficiënt transport enzovoort.
De artificiële verlenging van de productiestructuur (door de uit het niets gecreëerde kredieten werd meer geïnvesteerd dan eigenlijk mogelijk was met het beschikbare kapitaal) wordt nu duchtig ingekort tot een niveau die overeenstemt met het werkelijk aanwezige kapitaal in de economie. Kort gezegd: auto’s Cardoen (met een kort traject tussen producent en consument) steekt met kop en schouders uit boven de langeketendiensten die bijvoorbeeld een Mercedesgarage aanbiedt. Gedwongen door het algemene gebrek aan kapitaal (zowel bij consumenten als producenten) ontwikkelen ondernemers oplossingen die passen in kortere, minder kapitaalintensieve productieketens. Cardoen en Colruyt, maar ook de schoenmaker om de hoek die door schoenen op te lappen een lang en duur productieproces van stof en rubber tot nieuwe schoen overbodig maakt, zijn hiervan voorbeelden.
12. De productie van consumptiegoederen en -diensten vertraagt.
Door de veranderde vraag moet de economie zich aanpassen. Dit kost tijd, waardoor de productie van consumptiegoederen en -diensten vertraagt.
Net zoals de economische crisis is ook dit een wereldwijd fenomeen geworden, zichtbaar vanaf begin dit jaar. Zie dit diagram van de Verenigde Naties.
Met ‘lonen dalen in reële termen’ bedoelt professor De Soto niet dat mensen daarom minder zullen worden uitbetaald, maar wel dat de koopkracht daalt van het loon dat ze verdienen. Dit is het directe gevolg van de inflatie van de geldvoorraad; het ‘bijdrukken’ van nieuw geld.
- Mensen consumeren minder. Consumptiegoederen dalen in prijs.
- Boekhoudkundige winsten dalen in de consumptiegoederensector.
- Reële lonen nemen toe. [stijgende koopkracht van lonen door goedkopere consumptiegoederen]
- Kapitale werktuigen nemen de plaats in van werknemers.
- De marktrentevoet daalt (doordat er meer gespaard geld beschikbaar is). De aandelenmarkt toont gematigde groei.
- Kapitaalgoederen stijgen in prijs (door een grotere vraag ernaar, de vervanging van werkkracht door machinale productie, en de daling van de rentevoeten).
- De productie van kapitaalgoederen stijgt.
- Werknemers worden ontslagen in de consumentensector en worden aangenomen in kapitaalgoederenindustrieën.
- De productiestructuur wordt permanent verlengd [de economie produceert producten op een complexere, effectievere manier].
- De productie van consumptiegoederen en -diensten neemt sterk toe, terwijl de prijs ervan daalt (toegenomen aanbod en dalende monetaire vraag). De lonen en het nationaal inkomen stijgen permanent in reële termen.
We hebben hierboven de oorzaken en symptomen van de ziekte uitgebreid beschreven. Daaruit is duidelijk geworden dat de kern van het probleem het uit het niets creëren van geld en krediet door banken is, wat zorgt voor een langdurige ‘high’ met daarna een onvermijdelijke kater.
Voorschrift
Ons voorschrift is even eenvoudig als pijnlijk: Cold Turkey!
Onze economie moet afkicken van de drugs van het goedkope krediet dat het bloed van de economie, het geld, altijd maar verder verdunt en verziekt. Banken mogen niet langer worden toegelaten geld uit het niets te creëren, en de centrale bank moet ophouden te bestaan. Die laatste maakt het geld op een kunstmatige manier goedkoop door haar macht over de rentevoet (die vroeger gewoon door vraag en aanbod werd bepaald). Dat is interessant voor overheden en banken, die altijd om nieuw geld verlegen zitten en graag goedkoop willen lenen, maar tegelijk brengt het alle ondernemers in de economie helemaal van de wijs, met de bekende schade vandien. Een tweede reden waarom de centrale bank moet ophouden te bestaan is dat ook zij geld en krediet uit het niets creëert (in de vorm van leningen aan banken).
Prognose
Normaalgezien maakt een dokter eerst een prognose en geeft dan een voorschrift, maar in ons geval proberen we in onze prognose te zien of de patiënt het broodnodige medicijn wel zal innemen… Zullen ze de schadelijke centrale bank afschaffen? Zullen onze overheden de onverantwoordelijke en wankele banken failliet laten gaan? Zullen ze toelaten dat grote bedrijven, die producten maken waar de bevolking momenteel letterlijk geen geld voor heeft, failliet gaan, met grote tijdelijke werkloosheid tot gevolg? Zullen ze het mogelijk maken dat de lonen een tijdlang serieus dalen om het herstelproces mogelijk te maken? En, last but not least, zullen onze overheden ophouden met banken toe te staan om geld uit het niets te creëren en daarbij ook de zeer schadelijke, en nergens anders in de economie vertoonde, faillissementsbescherming laten varen?
De enorme stimuluspakketten van de laatste weken en maanden, gecombineerd met het zomerlijke vakantiegevoel, zorgt momenteel voor een tijdelijk toegenomen activiteit in de economie. Maar het huis blijft even wankel. Dit is wat Fernand Huts, de CEO van Katoen Natie, enkele dagen geleden aan De Tijd vertelde:
De grote capaciteitsinkrimping moet nog komen. Er zal iets moeten gebeuren met de overcapaciteit bij textielbedrijven, in de metaalsector of in de auto-industrie. (…)
In juli en augustus gebeurt er niets. De directeurs zijn weg. Het is vakantie. Mensen hebben nog een zeker gelukzalig gevoel. Het zonnetje schijnt. Nu heeft niemand goesting om failliet te gaan. Het koppeke van de bedrijfsleiders staat er niet naar. Ja, dat is zo. “Kom schat”, zeggen ze, “we gaan het er nog eens van pakken. We gaan eens nadenken over onze toekomst in Spanje of Italië”. Maar in september komt iedereen terug en dan worden de beslissingen genomen. En in oktober is het patat.
Wat te doen?
Maar ik denk wel dat de vraag ‘wat is er precies aan de hand?’ vooraf dient te gaan aan de vraag ‘wat te doen?’. Bij uitdagingen die het ingewikkeldst van al lijken, zoals de situatie vandaag in de economie, is een duidelijke beschrijving van wat er gaande is voldoende om helderheid te krijgen over de vraag waar de mogelijkheden zitten om ze te overwinnen. De tekst hierboven is een poging om zo’n beschrijving te geven. Ik hoop dat het je aanzet om zelf verder op onderzoek te gaan.Tot slot
Als je wat ziet in dit bericht en je denkt dat het andere mensen kan helpen, stuur het dan gerust door naar vrienden of kennissen. Omdat ik het belangrijk vind om op een onafhankelijke manier aan educatie en onderzoek naar economie en recht te kunnen doen, en omdat ik denk dat de ideeën van briljante wetenschappers als professor De Soto sterk onderbelicht zijn in het Nederlandse taalgebied, werk ik dagelijks mee aan de uitbouw van het Murray Rothbard Instituut. We organiseren gratis toegankelijke seminaries en meerdaagse bijeenkomsten, publiceren teksten en boeken. Onze website is rothbard.be en hier kan je je inschrijven op de nieuwsbrief. Om echt onafhankelijk te kunnen zijn, aanvaarden we geen subsidies van de overheid of bedrijven, maar alleen van personen die onze werking uit eigen naam willen steunen. Sinds kort is het ook mogelijk om in ons te investeren door lid te worden van het instituut, waartoe ik je hierbij dan ook van harte wil uitnodigen—uiteraard alleen als je vindt dat we echt een meerwaarde leveren!
Laat ik afsluiten met deze video, van een ondernemer die ontdekte dat al zijn spaargeld in rook was opgegaan, geld dat hij had belegd bij de grootste fraudeur aller tijden, Bernard Maddoff, maar die ervoor koos niet bij de pakken te blijven zitten: “What Bernie Madoff Couldn’t Steal From Me“.
Hartelijke groet,
Tuur
Continue Reading
Paulson op de rooster
Posted on 21. Jul, 2009 by Frank.
Gastopinie door Frank
Ex-staatssecretaris Hank Paulson krijgt een pandoering van enkele politici. Let op het aantal keer dat hij het woord “uh” gebruikt. Naar mijn gevoel doet hij het bijna in zijn broek. Zou hij dan toch iets mispeuterd hebben? Ondertussen is in The Independent een artikel verschenen over de potentiële gevolgen van de financiële paniek van de herfst van vorig jaar.
The Bush administration and Congress discussed the possibility of a breakdown in law and order and the logistics of feeding US citizens if commerce and banking collapsed as a result of last autumn’s financial panic, it was disclosed yesterday.
Making his first appearance on Capitol Hill since leaving office, the former Treasury secretary Hank Paulson said it was important at the time not to reveal the extent of officials’ concerns, for fear it would “terrify the American people and lead to an even bigger problem”.
Mr Paulson testified to the House Oversight Committee on the Bush administration’s unpopular $700bn (£426bn) bailout of Wall Street, which was triggered by the failure of Lehman Brothers last September. In the days that followed, a run on some of the safest investment vehicles in the financial markets threatened to make it impossible for people to access their savings.
Paul Kanjorski, a Pennsylvania Democrat, asked Mr Paulson to reveal details of officials’ concerns, which were relayed to Congress in hasty conference calls last year. The calls included discussion of law and order and whether it would be possible to feed the American people, and for how long, according to Mr Kanjorski.
“In a world where information can flow, money can move with the speed of light electronically, I looked at the ripple effect, and looked at when a financial system fails, a whole country’s economic system can fail,” Mr Paulson said. “I believe we could have gone back to the sorts of situations we saw in the Depression. I try not to use hyperbole. It’s impossible to prove now since it didn’t happen.”
Maar vrees niet, onze leiders hebben alles onder controle. Doemscenario’s zijn uh… uh… uh… overdreven…
Continue Reading
Mijn persoonlijke kerncentrale
Posted on 19. Jul, 2009 by Frank.
Gastopinie door Frank
Hyperion Power Generation, een bedrijf uit de VS, heeft de oplossing voor uw energieprobleem: een kerncentrale op dorpsniveau. Naar eigen zeggen kan het ding 25.000 gezinnen van stroom voorzien voor een periode van minstens vijf jaar. De centrale is maar even groot als uw tuinhuis, hoeft geen menselijke operator, heeft geen beweeglijke delen en wordt beschouwd als zeer veilig. De module wordt verzegeld in de fabriek en zo afgeleverd in uw achterbuurt. Ze moet pas worden geopend na vijf tot zeven jaar, om ze opnieuw te ‘vullen’ met een uraniumkern omgeven met waterstof. De module wordt in uw tuin begraven in een laag beton zodat dieven, terroristen of uw buurman ze niet kan ‘stelen’. Ze genereert ongeveer 27 MW aan energie. Kandidaten?
Continue Reading
Why are they so afraid of an audit?
Posted on 14. Jul, 2009 by Frank.
Gastopinie door Frank
Continue Reading
Let’s make money
Posted on 05. Jul, 2009 by Frank.
Gastopinie door Frank
Ook als u weinig of nooit een film meepikt, moet u toch beslist deze eens gaan bekijken: Let’s make money is een duizenlingwekkende documentaire over wat er gebeurt met uw geld in de bank. Ik zou het bijna de verfilming van ‘Econoshock’ durven te noemen. De prent illustreert nagenoeg perfect alle shocks die Geert in zijn boek beschrijft.
[...]
Continue Reading
The father of inflation warns for… inflation
Posted on 01. Jul, 2009 by Frank.
Gastopinie door Frank
Mr Alan Greenspan, the father of inflation, wrote an interesting article in the Financial Times titled: Inflation – the real threat to sustained recovery. Amazing indeed. The man who layed the groundwork for the biggest credit bubble and asset inflation bubble in the history of this planet is warning us that inflation might threaten a possible recover. This smells like a need for closer examination and some remarks…
“The rise in global stock prices from early March to mid-June is arguably the primary cause of the surprising positive turn in the economic environment. The $12,000bn of newly created corporate equity value has added significantly to the capital buffer that supports the debt issued by financial and non-financial companies. Corporate debt, as a consequence, has been upgraded and yields have fallen. Previously capital-strapped companies have been able to raise considerable debt and equity in recent months. Market fears of bank insolvency, particularly, have been assuaged.”
Excuse me Mr Greenspan, but raising debt supported by a capital buffer made up by equity value does not seem like an improvement to me when the problem was too much debt that imploded the equity value in the first place. Furthermore, diminishing fear of insolvency doesn’t mean diminishing insolvency. You are either insolvent or not insolvent. And beyond that Mr Greenspan, corporate equity value is not the same as corporate value. Corporate equity value is the perception of the corporate value by the market. I’m always careful with perceptions especially when everybody seems to make the wrongs ones in our past bubbles.
“Global stock markets have rallied so far and so fast this year that it is difficult to imagine they can proceed further at anywhere near their recent pace. But what if, after a correction, they proceeded inexorably higher? That would bolster global balance sheets with large amounts of new equity value and supply banks with the new capital that would allow them to step up lending. Higher share prices would also lead to increased household wealth and spending, and the rising market value of existing corporate assets (proxied by stock prices) relative to their replacement cost would spur new capital investment. Leverage would be materially reduced. A prolonged recovery in global equity prices would thus assist in the lifting of the deflationary forces that still hover over the global economy.”
Dear Alan, this paragraph merely suggests that higher stock markets would bring us back to the good old days of 2007 of asset inflation, inflated book values, leverage, easy lending practices, securitisation and spending beyond our means. But wasn’t too much asset inflation, unreal book value, too much leverage, too easy money, too much lousy securitisation and too much spending the cause of this mess? What you want is to go back to the situation that caused this mess. How can that possibly prevent deflation when it caused it? Please explain to me what you mean by stepping up lending and reducing leverage simultaniously.
“Stock prices, to be sure, are affected by the usual economic gyrations. But, as I noted in March, a significant driver of stock prices is the innate human propensity to swing between euphoria and fear, which, while heavily influenced by economic events, has a life of its own. In my experience, such episodes are often not mere forecasts of future business activity, but major causes of it.”
Pardon me Mr Greenspan, but next to euphoria and fear I would also place easy credit or in other words: leverage. Furthermore, if present stock prices are a forecast for future business activity, then why are you warning for inflation?
“For the benevolent scenario above to play out, the short-term dangers of deflation and longer-term dangers of inflation have to be confronted and removed. Excess capacity is temporarily suppressing global prices. But I see inflation as the greater future challenge. If political pressures prevent central banks from reining in their inflated balance sheets in a timely manner, statistical analysis suggests the emergence of inflation by 2012; earlier if markets anticipate a prolonged period of elevated money supply. Annual price inflation in the US is significantly correlated (with a 3½-year lag) with annual changes in money supply per unit of capacity.”
Mr Alan, what makes you think that the FED or government can possibly do anything about our current problems? Where is your humility? Central banks all over the planet have been working overtime like never before, printing like mad and yet almost everything around them is deflating at warp speed. The FED has had every forecast and prediction wrong for the past 18 months. What can you possibly say or do to convince us that you guys can solve the problem when you are the ones who created it? You should have warned us for inflation in 2003, not now Mr Greenspan. Futhermore, central banks should realize and admit that they’ve lost control over the problem. It is only when the market is going to realize that, that the real severeness of this crisis is going to surface.
“Inflation is a special concern over the next decade given the pending avalanche of government debt about to be unloaded on world financial markets. The need to finance very large fiscal deficits during the coming years could lead to political pressure on central banks to print money to buy much of the newly issued debt. Current debt issuance projections, if realised, will surely place America precariously close to that notional borrowing ceiling. Fears of an eventual significant pick-up in inflation may soon begin to be factored into longer-term US government bond yields, or interest rates. Should real long-term interest rates become chronically elevated, share prices, if history is any guide, will remain suppressed.”
Sometime in the future inflation may be a problem. However, I think that this “sometime” is far away. Central banks are printing huge amounts of money. The problem is that this money does not get into the market. Central banks are not sending money to people or businesses. They are giving it to banks. And banks are not lending. They can’t because they are insolvent and don’t find any creditworthy borrowers who still want to expand their debt. Because of that, there is no multiplier effect through fractional reserve lending. Futhermore, the amounts of money that central banks print pale to the gigantic amount of debt floating around in the financial system. Debt that can not possibly be paid back. Central banks created the biggest credit and inflation bubble in the history of the planet. That bubble is deflating now. The big credit pyramid is slowly imploding. Deflation is not the problem, it’s the cure for the problem.
Continue Reading
Hebzucht versus persoonlijk belang
Posted on 10. Jun, 2009 by Frank.
Gastopinie door Frank
“Het vrijemarktsysteem heeft gefaald”
“The end of capitalism”
“Greed is good”
“Greed is bad”
“Het einde van de vrije wereldhandel”
Dit zijn enkele van de slogans die je dagelijks leest op het net. Sommigen vinden dat hebzucht en persoonlijke verrijking aan de basis liggen van deze crisis. Anderen vinden dan weer dat persoonlijk belang aan de basis ligt van ons kapitalistisch systeem dat ons voortduwt in de richting van welvaart.
We kennen uiteraard allemaal het verhaal van gewezen Fortis-CEO Jean-Paul Votron en collega’s die de boot plunderden voor ze het zinkende schip verlieten. En ik vermoed ook dat weinigen sympathie kunnen opbrengen voor deze “misdaden tegen de mensheid”, zoals ik Willy Claes ooit hoorde omschrijven. En je zou uit je stoel vallen als je leest dat Votron nu lezingen geeft over hoe deze crisis is ontstaan.
Maar wat met persoonlijk belang en persoonlijke verrijking? Is persoonlijk belang niet uiterst belangrijk om investeringen van ondernemers te stimuleren? Persoonlijk belang bracht ons op de maan, creëerde de eerste pc en iPod, zorgde ervoor dat we draadloos bellen… Milton Friedman, een van de meest respectvolle ‘economen’ heeft er een genuanceerde en interessante mening over.
Continue Reading
Deflation does what it does best: removing excesses
Posted on 26. Mei, 2009 by Frank.
Gastopinie door Frank
Please consider following videos as they give you an impression what happens when central banks blow bubbles :
Continue Reading
De jacht op het spaargeld
Posted on 13. Mei, 2009 by Frank.
Gastopinie door Frank
De professoren Reinhart en Rogoff hebben elke bankencrisis van de jongste generatie bestudeerd en enkele opmerkelijke observaties gedaan. Een van de duidelijkste karakteristieken van een bankencrisis volgens de twee professoren is dat de overheden van de getroffen landen de totale kostprijs van een bankencrisis altijd onderschatten. Reinhart en Rogoff ontdekten dat de indirecte kosten van een bankencrisis (zoals de dalende belastinginkomsten van de overheid) altijd veel hoger zijn dan eerder door de overheden voorspeld. Overheden kunnen volgens hen zeer slecht de financiële gevolgen inschatten van een bankencrisis (wauw, wat een verassing …).
Het Internationaal Monetair Fonds schat de kost van de huidige systeemcrisis in de VS op ongeveer 34% van het BNP of ongeveer 5000 miljard dollar. De administratie van Obama spreekt wegens haar verschillende impliciete en expliciete garanties van ongeveer 9000 miljard dollar. Reinhart en Rogoff hebben het over een historisch gemiddelde van 86% van het BNP of ongeveer 12.000 miljard dollar.
We weten ondertussen allemaal dat we de voorspellingen van het IMF met een grote korrel zout moeten nemen. Toch is het belangrijk om goed in te schatten hoeveel een bankencrisis nu werkelijk kost omdat de financiering ervan meestal moet gebeuren via het uitgeven van nieuwe obligaties . Als we nu de omvang van de huidige bankencrisis beklijken, is het dan niet denkbaar dat de uitgifte van nieuwe obligaties de bestaande obligatiemarkt zal overspoelen als een tsunami? Zoals je kan zien op onderstaande grafiek zullen de 12 meest geïndustrialiseerde landen van de G20 ongeveer 10.000 miljard dollar aan nieuwe obligaties moeten uitgeven om de kosten van de crisis te dekken.
Als we er evenwel van uitgaan dat het IMF de situatie onderschat (zeer waarschijnlijk) en eerder het meer realistische scenario van Reinhart en Rogoff gebruiken (grafiek hieronder), dan komt de kost van deze crisis voor deze 12 landen op ongeveer 33.000 miljard dollar (historisch gemiddelde van 86% van het wereld-BNP). En laten we vooral niet denken aan het worst case scenario.
Je moet deze 33.000 miljard dollar even in perspectief plaatsen, want het bedrag is zo groot dat je er bijna van omvervalt. Volgens Wikipedia (grafiek hieronder) is de totale privérijkdom van de wereld ongeveer 37.000 miljard dollar, en dit zonder de veliezen die werden geïncasseerd door de crash van de laatste maanden. Het exacte getal gecorrigeerd na de crash zal eerder in de buurt liggen van 30.000 miljard dollar. Het wereldwijde spaargeld bedraagt ongeveer 100.000 miljard dollar. Met andere woorden, de huidige wereldwijde bankencrisis kan ongeveer één derde van alle wereldwijde spaargeld opslorpen.
We zien nu al centrale banken die beginnen met het opkopen van eigen overheidsobligaties, maar deze centrale banken kunnen maar een fractie van het totaal opkopen. Anders zullen ze Mugabe uitdagen als de meester van de illusie. Ik denk ook niet dat veel investeerders staan te springen om deze obligaties te kopen. Zullen staatsfondsen (de zogenaamde SWF’s, sovereign wealth funds) deze obligaties lusten, denk je? Vergeet het, hun totale waarde is zakgeld tegenover de geprojecteerde nieuwe uitgifte van staatsobligaties voor de komende jaren. Ik kan daar maar één ding uit concluderen: de jacht naar het wereldwijde spaargeld wordt binnenkort geopend.
Continue Reading
Inspector General of the Federal Reserve
Posted on 10. Mei, 2009 by Frank.
Gastopinie door Frank
Rest asleep, the Inspector General of the Federal Reserve is on the job. Don’t worry; they have it under control. Your money is well spend!
Continue Reading
Credit vs Capital
Posted on 08. Mei, 2009 by Frank.
Gastopinie door Frank
The Fed and the ECB are constantly talking about ”re-capitalizing” banks. If I hear something like that, my limited brain signals two things:
1. Commercial banks are short of capital
2. Central banks are not short of capital since they give some to banks
Hmmm. Central banks can give capital to commercial banks …? Is it not possible that they are vastly confused. I was under the impression that capital comes from savings. Capital represents wealth. Capital is what remains after working hard and living within your means. What central banks ‘donate’ to commercial banks is credit and not capital. Credit is debt. It is consumption that is borrowed from the future (generations) to spend today. It is fiat currency printed out of thin air that needs to be paid back in the future with intrest. So the Fed and ECB are not “re-capitalizing” banks, they are “re-creditizing” them. But hmmm … wasn’t too much credit the cause of our problem? If you ask me, central banks and politicians are confused. There are however always exceptions …
Continue Reading
De redding van het spiegelhuis
Posted on 06. Mei, 2009 by Frank.
Gastopinie door Frank
Wereldwijd zijn leiders, centrale bankiers en politici koortsachtig in de weer om de crisis te bezweren. Met inspirerende woorden en hallucinante stimuleringsmaatregelen proberen ze het vertrouwen in het financiële systeem te herstellen. Maar als we spreken over de redding van het ‘financiëel systeem’, wat houdt dat dan precies in? [...]