Inflatie versus deflatie
Posted on 21. Aug, 2009 by Frank in Actualiteit, Gastpost
Gastopinie door Frank
De CPI stond nog geen uur negatief of de eerste inflatie-deflatienonsens verscheen al in de media. Laten we beginnen met een citaat in het middagnieuws van 28 mei van Paul D’hoore:
“Inflatie is goed voor de economie maar slecht voor de portemonee, deflatie is goed voor de portemonee maar slecht voor de economie”
Inflatie goed voor de economie? Wablief? Beste Paul, als inflatie goed is voor de economie, kan je mij dan verklaren waarom de economie in oktober 2008 implodeerde terwijl we de hoogste inflatiecijfers hadden sedert jaren? Mag ik Paul er nogmaals aan herinneren dat inflatie een monetair fenomeen is zoals Milton Friedman zo mooi zegt. Ter verduidelijking:
Inflatie = toename van de hoeveelheid geld en/of krediet
Deflatie = afname van de hoeveelheid geld en/of krediet
Inflatie is niet goed voor de economie. Inflatie is als dope voor de economie. Als je het toedient, komt de economie in een roes. Naarmate je meerdere ‘roesbeurten’ gekregen hebt, moet de dosis steeds hoger worden om hetzelfde effect te bekomen. Op een bepaald moment is de economie zo verslaafd dat de dope niet langer werkt. Bij verdere toediening van dope gaat de economie in shock. De economie wil dan zo snel mogelijk ontwennen (krediet afbouwen). Meer dope toedienen zal de patiënt (economie) doen overlijden. Wat nu gebeurt, is de economie die wil ontwennen (de markt wil krediet afbouwen). Wat centrale banken willen, is meer dope toedienen (meer krediet in de markt pompen). Ik vraag mij af wat voor goeds dat kan brengen.
Centrale banken creëren geld uit lucht. Dat waardeloze geld wordt de jongste jaren gebruikt als reserve door de banken om via fractional reserve lending krediet te creëren tegen ratio’s van 50/1 of soms hoger. Geld en krediet zijn de dope. De intrest op krediet kan maar worden terugbetaald als er almaar meer dope wordt toegediend. Zolang iedereen gelooft dat de schuld kan worden terugbetaald en dat de marktwaarde van die schulden blijft stijgen, is er geen probleem. Banken plaatsen deze kredietproducten op hun balans (en zelfs buiten balans) en dan gaan centrale banken ervan uit dat ze goed gekapitaliseerd zijn wanneer de waarde van deze kredieten tegenover hun reserves in somige gevallen factor 50 is! Plots kunnen schuldenaars hun schulden niet meer terugbetalen, komen er meer faillissementen, begint de waarde van al die schulden op de boeken van banken en bedrijven te imploderen en beginnen prijzen te zakken. Deflatie begint te wortelen.
Onze economie heeft veel te veel dope gekregen gedurende een veel te lange periode. Ze is verslaafd en moet ontwennen. Dat ontwenningproces heet deflatie. Deflatie is hier al veel langer dan de afgelopen drie maand en ze is nog niet direct van plan om weg te gaan. Dat kan ook niet, want onze economie is nog lang niet ‘clean’. Dat de CPI pas onlangs negatief ging, komt omdat deze indicator lagging is. Ontwennen is nu eenmaal een pijnlijk proces, maar hoe sneller jer eraan begint, hoe sneller je opnieuw op een duurzame manier kan groeien.
Dat dalende prijzen (wat Paul verstaat onder deflatie) slecht zijn voor de economie, is nonsens. Prijzen moeten dalen omdat ze door het inflateren van de kredietvoorraad belachelijk hoog waren. Dalende prijzen maken deel uit van het genezingsproces. Pas wanneer de prijzen laag genoeg zijn, komen er opnieuw verse kopers opdagen die de markten heropstarten. Prijzen stijgen en dalen trouwens al duizenden jaren. Waarom zouden dalende prijzen in godsnaam slecht zijn? Elke dag worden er nieuwe innovaties uitgevonden die produceren efficienter en goedkoper maken. Bij andere producten, zoals energie en voedsel, kunnen weersomstandigheden, conflicten of ziektes dan weer een sterke prijsrol spelen. Is het dan zo onlogisch dat prijzen kunnen zakken? Er zijn honderden redenen waarom prijzen kunnen stijgen of zakken. De geldvoorraad is er maar één van. Dat wetende is het nutteloos om de CPI te gebruiken om deflatie of inflatie te meten. Bovendien weten we allemaal dat het mandje goederen dat de CPI vertegenwoordigt nooit 100% representatief is. Mochten de huizenprijzen van de VS in hun CPI zitten (en kom me niet vertellen dat een huis geen consumptiegoed is) dan stond hun CPI nu op -5% of lager. Toen de huizenprijzen jarenlang stegen, werd de CPI mateloos onderschat, nu wordt hij mateloos overschat.
Volgende aan de beurt is Daan Killemaes in een interview met Kanaal Z, met als titel ‘Deflatie in België lang niet zo indrukwekkend’.
Voor het eerst in een halve eeuw zijn de prijzen in ons land gezakt. De index van de Belgische consumptieprijzen is in mei met 0,37% gedaald tegenover dezeflde maand vorig jaar. “Gewoon een gevolg van de piek in de olieprijzen vorige zomer”, zegt Daan Killemaes, hoofdeconoom van Trends.
“Later dit jaar zal het algemene prijspeil opnieuw beginnen stijgen.” Overigens is er van echte deflatie geen sprake, volgens Daan Killemaes. Daarvoor is een volgehouden, structurele daling van het algemene prijspeil nodig, en zo ver zijn we nog lang niet. “Pas als consumenten verwachten dat de prijzen zullen blijven dalen, kan een gevaarlijke deflatiespiraal ontstaan. Goed voor de koopkracht, maar slecht voor de jobs. Want de mensen stellen hun aankopen uit, en dat is slecht voor de economie.”
Met alle respect voor Daan, maar opnieuw zie ik het vaststellen van deflatie naar aanleiding van het prijsniveau van een mandje goederen. Nogmaals, deflatie is een daling in de hoeveelheid geld en/of krediet in de markt en niet het prijsniveau van een mandje goederen dat toch niet representatief is en dat kan stijgen en dalen wegens honderden redenen (waarvan de geldvoorraad er maar één is). Natuurlijk is er van echte deflatie wel sprake, want hoewel centrale banken dag en nacht overwerken om geld bij te drukken, implodeert de waarde van kredieten in de markt aan een nog sneller tempo. Ik ga ook niet akkoord met de stelling van Daan dat een deflatiespiraal pas ontstaat door prijsdalingsverwachtingen. Een deflatiespiraal kan ook ontstaan door een werkloosheidsexplosie, of een explosie van het aantal faillissementen, of een beurscrash, of een babyboomgeneratie die overschakelt van spenderen naar sparen, of een consumeer- en kredietzeepbel die beëindigd wordt door een falende terugbetalingscapaciteit of vooral ook door een algemene stijging van schrik en pessimisme. Daan heeft gelijk dat de situatie is België nog lang niet zo indrukwekkend is, maar wat niet is …
En dan was er nog het stukje op een blog met als titel: “Inflatie zal als verassing komen“, met volgende uitleg:
Inflatie is immers de oorzaak van 4 paramaters:
1. Het aanbod van geld stijgt:
Het aanbod aan geld in Europa en de VS is gigantisch gestegen; centrale banken hebben miljarden euro’s en dollars in het systeem gepompt en zoals bovenstaande grafiek toont, wordt al dat geld massaal opgepot.
Ik ga niet akkoord. Dit op zich is al een contradictie. Hoe kan geld dat opgepot wordt inflatie veroorzaken? De centrale banken mogen zoveel geld bijmaken als ze willen, als dat geld niet in de markt (economie) raakt, dan komt er geen milligram inflatie. Het gaat altijd over de marktwaarde van geld en krediet.
2. Het aanbod van goederen daalt:
De laatste twee kwartalen hebben alle producenten de productie massaal teruggeschroefd; het aantal gesloten hoogovens is ronduit indrukwekkend. Iedereen is nu bijna door zijn voorraden heen.
Dat klopt. De hoogovens zijn toe, productielijnen in autofabrieken liggen stil, voorraden dalen. Het punt is alleen dat de gigantische voorraden in een just in time economie er nooit hadden mogen zijn en dat de productiecapaciteit er nog altijd is. Iedereen staat te springen om de productie te mogen heropstarten. Het probleem is dat de markt verzadigd is aan goederen en vooral ook aan schulden om meer goederen te kunnen financieren. Ik zou durven stellen dat de overcapaciteit de deflatie alleen maar zal versterken. De wereldwijde productiecapaciteit is gebaseerd op de pre-2008 wereldwijde consumptie. Een groot deel van die (vooral westerse) consumptie was gebaseerd op krediet en dat verhaal loopt op zijn einde. Die consumptie was niet reëel, niet betaald, ze moet nog worden betaald. Dat betekent dat de miljarden aan kredieten die geïnvesteerd zijn in productiecapaciteit nu het potentieel hebben om afgewaardeerd te moeten worden wegens een gebrek aan consumenten.
3. De vraag naar geld gaat dalen:
De statistieken spreken voor zich: de vraag naar hypothecaire leningen bijvoorbeeld blijft dalen (in volume geld); zelfs met alle tijdelijke maatregelen (BTW-verlaging, renovatiepremies…). Met de massale ontslaggolven die er aankomen, zal de vraag naar investeringsgoederen aangekocht op krediet (woningen, een auto…) verder dalen. Het aantal mensen dat een huurwoning voor een eigen woning zal ruilen op basis van een lening zal nagenoeg bevriezen.
Opnieuw een contradictie. Als de vraag naar krediet (met geld wordt hier duidelijk krediet bedoeld) daalt, hoe kan er dan inflatie komen? Geld ontstaat uit krediet; We hebben een kredietgebaseerd geldsysteem op basis van lenen en ontlenen. De gigantische bedragen die centrale banken creëerden en die veel kleiner zijn dan de hoeveelheid uitstaand krediet worden opgepot door de banken of gebruikt om schulden af te betalen. Ze kunnen en willen dat geld niet uitlenen omdat ze zelf nog grote afwaarderingen verwachten op hun kredietportefeuilles. Er is nog een massa faillissementen op komst die de balansen van banken nog niet bereikt hebben. Banken zijn nog altijd insolvent en ze weten het. Ze hebben dat geld broodnodig om hun belabberde kapitaalratio’s te verstevigen. Ze wapenen zich tegen de vernietiging van rijkdom (echte en denkbeeldige) en krediet dat nog moet komen. Bovendien vinden ze ook geen kredietwaardige klanten die nog bereid zijn om meer schulden aan te gaan in deze barre tijden. Gedaan met “leveraged buy-outs“, “miljardenovernames” op schuld en “zero downpayement loans“. De slaagkans van centrale banken om de kredietmarkten opnieuw op te starten, is volledig afhankelijk van de bereidheid van consumenten en bedrijven en vooral ook hedge funds om nog meer krediet aan te gaan. Die bereidheid is zo goed als nul. Het geld dat de centrale bank creëert, raakt niet in de markt. Het gevolg is dat de waarde van krediet implodeert, de goederen die er achter zitten ook en de waarde van geld, en de vraag naar geld stijgt. Met andere woorden: deflatie.
En dan hoor ik “Ja maar, wat als de centrale banken massaal overheidsschuld monetariseren?” So what! De centrale banken doen wat de commerciële banken alle dagen doen (deden): geld creëren door schuld op hun boeken te plaatsen (krediet verstrekken). Dat krediet verstrekken is zo goed als stilgevallen en de centrale banken proberen het verschil goed te maken. Met de nadruk op proberen, want krediet implodeert momenteel sneller dan geld bijmaken. Zonder het herstel van de kredietverstrekkingsmachine staan ze nergens. Vergeet niet dat het effectiseren en doorverkopen van schuldproducten volledig stil ligt tewijl net dat toeliet dat de banken steeds meer konden uitlenen door bestaand krediet op hun boeken door te verkopen. Centrale banken zijn zoals een superbank: ze kunnen ongelimiteerd krediet verstrekken zoveel je maar wil. En net dat is het probleem: de markt wil geen extra krediet, hij wil krediet afbouwen. Centrale banken willen het probleem oplossen door meer van de oorzaak ervan toe te dienen.
4. De vraag naar andere goederen zal stijgen:
Zodra de mensen echter zien dat de inflatie opnieuw aanwakkert, zal er een paniekreactie ontstaan en zal de dagelijkse consumptie opnieuw boomen.
Wat de mensen zien (en voelen), is deflatie. Geen inflatie. Al eens gekeken naar de faillissementen, werkloosheidscijfers, winstmarges…? De consumptie kan niet opnieuw boomen, want de portemonee is leeg! De vraag naar goederen stijgen? Welke goederen? Waaraan hebben we nog nood? Nog meer auto’s, huizen, kledij, zonnebrillen, skivakantie’s, terrasmeubels, kapsalons… ? We zijn verzadigd aan goederen omdat we jaren boven onze stand hebben geleefd. We moeten nu vooral ons exessieve leventje uit het verleden eerst afbetalen, want we hebben nog een berg schulden waarachter veel onproductieve en minderwaardige investeringen zitten. Bovendien is de kans zeer klein dat we nog geld krijgen van de bank om onproductieve investeringen te doen. Centrale banken en regeringen willen de economie stimuleren met nieuwe scholen, infrastrucuur, sociale woningen… Waarvoor? Wat gebeurt er als de school gebouwd is, de brug aangelegd is en het huis afgewerkt is? Welke productieve capaciteit is er dan bijgekomen die zichzelf zal terugbetalen? Geen enkele! Zelfs al zou je productieve capaciteit bijmaken, dan nog heb je het probleem dat alle landen ter wereld in hetzelfde schuitje zitten. Aan wie moet je dan je gemaakte goederen kwijt? Planeet Mars? Stimuleren werkt niet omdat overheden meestal onproductieve investeringen voeden die niet door de vrije markt zouden worden gedaan. Fiscale stimulans realiseert zelden economische capaciteit die gevraagd wordt in de markt. Het enige wat fiscal stimulus realiseert, is een slechte allocatie van kapitaal en een verhoging van de nationale schuld. Na de stimulans staan we meestal terug waar we begonnen zijn, maar dan wel met een groter gat in onze nationale portefeuille. Centrale banken en overheden moeten leren dat je niet kan spenderen wat je niet hebt! Een duurzaam herstel kan er alleen maar komen door het opbouwen van onze spaarpot. Mensen hebben begrepen dat ze opnieuw moeten leren sparen. De stijgende spaargraad van de jongste maanden in de VS is het beste voorbeeld van komende trends. Welcome to the age of saving more and spending less. En sparen zal de deflatie alleen maar versterken.
Natuurlijk worden onze olie en ons voedsel duurder. Maar is dat omdat centrale banken geld creëren of omdat alle makkelijk te ontginnen olie opgebruikt is? Stijgt de prijs van ons voedsel omdat de centrale bank geld creëert of omdat we de laagtse tarwevoorraden hebben in de jongste vijftig jaar terwijl er almaar meer mondjes bijkomen?. En hoeveel leverage zit in deze markten door hedgefunds? Het is allemaal niet zo duidelijk. De CPI kan u dat allemaal niet vertellen, dus kijk er ook niet naar. Feit is dat zowel voedsel als olie een ferme opdonder kregen door de deflatiegolf, wat dus per definitie bevestigt dat er wel degelijk veel leverage (krediet) in deze markten zat. De kans op een deflatoire spiraal klein? Ik zou dat nog niet van het dak durven te schreeuwen. Sterker nog, ik heb een ijzersterk vermoeden dat een komende deflatiepandoering ons allemaal zal verrassen. De correlatie ‘veel geld drukken – dus hyperinflatie’ lijkt me te gemakkelijk. Zoals Joe Granville zo mooi omschrijft: “What is so obvious, is obviously wrong”.
Als ik al die inflatie- en hyperinflatieverhalen lees, dan krijg ik schrik dat het wel eens totaal anders zou kunnen uitdraaien. Centrale banken deden de jongste maanden vele overuren. Sedertien is veel geld gemaakt maar weinig goed gemaakt. Centrale banken en politici denken dat ze een economie draaiende kunnen houden met de drukpers. Ze denken dat ze een gebroken economie kunnen heropstarten met een nog sneller draaiende drukpers. Een drukpers kan een bad asset niet veranderen in een good asset. Een drukpers kan een bad economy gebaseerd op consumptie niet veranderen in een good economy gebaseerd op duurzame productie. De verhuis van een imploderend kredietproduct van de balans van de bank naar de balans van de overheid (belastingbetaler) lost niks op. Het is een mythe dat overheden een economie kunnen doen draaien door te lenen en spenderen en door geld in het systeem te pompen. Uiteindelijk heb je kapitaal (spaargeld) nodig om een economie te doen draaien, en net dat is zeer schaars op vandaag, zeker in het Westen. Bovendien wordt het hoog tijd dat onze economie verandert van ‘advies geven’ naar ‘dingen maken’.
We hebben meer dan vijf decennia aan één stuk een continue krediet- en schuldgroei gehad. Plotseling in 2007 kwam de privésector in terugbetalingsshock door een overdosis schuld. Sindsdien doen de overheden koortsachtig hun best om de dalende kredietgroei en het spenderen van de privé op te vangen door zelf te spenderen en schulden te maken. De crisis werd veroorzaakt door te veel schuld en onze leiders hebben er daadkrachtig voor gekozen om nog dieper in de schulden te gaan en meer te spenderen om hem op te lossen. Ik begrijp niet hoe dat kan werken. Ik begrijp nog minder hoe hieruit inflatie of hyperinflatie kan ontstaan. Ik begrijp ook niet waarom nog geen enkele leider heeft stilgestaan bij de optie dat gewoon niets doen en de excessen van het verleden zichzelf laten uitzuiveren wel eens de beste oplossing zou kunnen zijn. Dit is een crisis van te veel schulden en niet van te weinig spenderen. We zijn ooggetuige van het begin van het einde van decennia lang keynesianisme. Centrale banken verliezen hun macht over het systeem. Wat ze ook doen, ze kunnen niet langer inflateren. Als de Fed aan quantitative easing doet door langetermijnschuld op te kopen van de VS (poging tot inflatie), dan stijgen de intresten en wordt krediet duurder. Intrestvoeten worden niet langer bepaald door centrale banken maar door de krediet- en kapitaalmarkten. En wat we zien, zijn stijgende intresten en een strengere monetaire politiek door de markt. Stijgende intresten creëren dan weer gigantische deflatoire krachten omdat de economie en consumptie van vandaag uiterst afhankelijk zijn van goedkoop krediet. Quantitave easing heeft nog nooit gewerkt in de geschiedenis. Waarom zou het dat nu wél doen? De drug goedkoop maken of hem tegen onze zin toedienen, werkt niet meer. Bovendien induceert de drug nog slechts weinig of geen roeseffect. De patient dreigt te overlijden …
Ik besef dat een deflatieverhaal veel tegenstand opwekt, zeker als je kijkt naar de monetaire politiek van centrale banken en overheden en naar de beursstijgingen en de terugkeer van liquiditeit en optimisme de jongste weken. Zelfs superinvesteerders Jim Rogers, Marc Faber, Warren Buffett en Peter Schiff zijn overtuigd van hyperinflatie en wie ben ik om hen tegen te spreken? Een deflatiepandoeringtheorie lijkt waarschijnlijk idioot. Toch kan ik me niet inbeelden hoe hyperinflatie nu kan gebeuren. Niet in deze kredietomstandigheden, niet in een kredietgebaseerd geldsysteem op basis van lend and borrow, niet met nog zoveel schulden in het systeem, niet met nog zoveel bad assets die moeten worden afgewaardeerd op de balans van vele banken en bedrijven, niet met nog zoveel IOU’s in het systeem met zeer twijfelachtige waarde, niet met nog zoveel deleveraging te gaan… Bovendien moet je goed weten wat je zegt als je hyperinflatie voorspelt, want hyperinflatie is Zimbabwe in het Westen; Met andere woorden, het einde van de wereld zoals we die kennen.
En laat mij toe te eindigen met deze mooie recente quote van Paul Volcker: “We live in this peculiar world where 3 percent inflation is stability but a half percent decline in the price index is deflation.”
Hans Samson
21. Aug, 2009
Beste Frank, hier is niets aan toe te voegen.
Kevin
22. Aug, 2009
Goed artikel.
Ik zou er willen aan toevoegen dat de poging om te definiëren over *welke* vorm van inflatie het gaat, niet helpt om de dingen te verduidelijken.
Inflatie komt van het Latijns “inflare”, wat “opblazen” betekent. Er wordt veel gediscussieerd over wat inflatie nu eigenlijk betekent, en de discussie gaat eigenlijk over de vraag: “Wat wordt er nu opgeblazen”?
Het is interessant om te weten dat je verschillende dingen kunt opblazen. Afhankelijk van welke interpretatie men hecht aan het woord “inflatie” bedoelen mensen andere dingen. Er zijn verschillende dingen die men kan opblazen. Er bestaat:
1) het opblazen van de hoeveelheid geld in omloop
2) het opblazen van de geldbasis in omloop
3) het opblazen van de winkelprijzen.
Optie 3) is waar overheden en centrale banken zich op richten. Als men beweert dat de “inflatie-index” of consumentenprijsindex (CPI) met 3% gestegen is, dan wil dat zeggen dat de prijs van de producten die in de winkel te verkrijgen zijn met gemiddeld 3% gestegen zijn. Met andere woorden: vis, boter, kaas, brood enzovoort zijn gemiddeld 3% duurder geworden. Dit is de praktische realiteit, de manier waarop de man-in-de-straat geconfronteerd wordt met het begrip inflatie.
Voor de persoon die hier verder wil op ingaan, is de vraag natuurlijk hoe het komt dat prijzen stijgen. Waarom wordt alles duurder? Het standaard antwoord houdt in dat “er geld bijgedrukt wordt”. De waarheid is echter complexer dan dat, en centreert zich op de vraag: “Wat is geld”?
Wie hier probeert dieper op in te graven, leert dat het 200 jaar geduurd heeft voor men tot een ietwat aanvaarde definitie voor het concept “geld” kon komen. Algemeen wordt aanvaard dat geld drie dingen tegelijk is, wat direct verklaart waarom geld zo’n moeilijk te vangen begrip is. Geld is:
- een betalingsmiddel
- een eenheid van waarde
- een opslagmedium voor waarde (a store of value)
Men gaat er vanuit dat als de hoeveelheid geld in omloop stijgt, dat de prijzen in de winkel dan ook gaan stijgen. Dit komt doordat als de overheid geld bijdrukt er meer geld bestaat, maar dat er niet noodzakelijk meer producten in de winkel te verkrijgen zijn. Dit betekent dat winkeliers meer geld kunnen vragen voor hun beschikbare producten, omwille van de wet van vraag en aanbod. Het resultaat is een stijging van de prijzen. Volgens deze eenvoudige redenering betekent het bijdrukken van geld automatisch een stijging van de winkelprijzen. We komen tot één van de beroemde uitspraken van Milton Friedman: “Inflation is always and everywhere a monetary phenomenon”. Friedman legt de relatie tussen geld in omloop en (winkelprijs)inflatie: als de overheid geld bijdrukt, dan gaan de winkelprijzen omhoog.
Er bestaan echter andere betalingsmiddelen dan de geldbriefjes die de overheid drukt. Het is cruciaal om dit punt goed te begrijpen. Als ik 10.000 euro geef aan mijn bank, dan gaat mijn bank deze 10.000 euro investeren. Een bedrijf zal dit geld lenen om investeringen mee te doen, of misschien leent iemand het geld om een huis mee te kopen. In alle geval wordt mijn geld uitgegeven. Echter, de bank zal mij ook nog eens een spaarsaldo geven: ik krijg een spaarrekening van 10.000 euro. Dit getal is een schuld die de bank aan mij tegoed heeft: ik heb 10.000 euro aan de bank gegeven, en de bank heeft dat geld aan mij tegoed. Echter, en dit is interessant: ik kan deze spaarrekening van 10.000 euro gebruiken om betalingen mee te doen. Alhoewel de bank mijn geld al uitgegeven heeft, kan ik dit “geld” ovan de spaarrekening gebruiken om overschrijvingen doen. Dit werkt doordat ik de bank de opdracht kan geven om een deel van hetgeen ze aan mij tegoed heeft, op naam van iemand anders te schrijven. Op die manier kan ik bijvoorbeeld van de 10.000 euro die de bank aan mij moet, 1.000 euro aan mijn garagist betalen: de bank noteert gewoon dat ze mij nog 9.000 euro moet, en aan de garagist noteert de bank dat ze 1.000 euro tegoed heeft.
Bij deze transactie komt er geen geld aan te pas. Er gebeurt een transfert (overschrijving) van schuld aan mij naar schuld aan mijn garagist. Echter, er is een betaling gebeurd; mijn garagist heeft een waarde van 1.000 overgeschreven gekregen. En dit is het interessante: als je nu teruggrijpt naar de definitie van geld die hoger staat, dan merkt je dat de schuld die de bank aan mij heeft zich gedraagt als geld. Ze is immers een betalingsmiddel en een opslagmedium voor waarde. Bankschulden (bank credit) gedragen zich dus als geld.
Dit is de reden waarom er zo’n verwarring is tussen de concepten “geldbasis” (monetary base) en “hoeveelheid geld” (money supply). Doordat ik mijn geld aan de bank geef, ontstaat er een verdubbeling van de hoeveelheid geld in omloop in de vorm van een bankrekening. Dit is wat men kent als “fractional reserve banking”, maar ietwat anders uitgelegd. Een bank maakt geen geld – een bank creëert kredieten die zich gedragen als geld. De eerste hoeveelheid geld wordt geleend aan een bank, en door de bank op haar beurt uitgeleend in de economie om een bedrijf te starten, of om een huis te kopen. Maar de bank geeft mij ook een banksaldo; het geld wordt dus twee keer geteld. Er ontstaat het concept “money supply”, dat een som is van de hoeveelheid geld die door de overheid gedrukt wordt, plus alle kredieten die gecreëerd worden op basis van deze hoeveelheid geld. In de praktijk zijn er ongeveer 25 keer zoveel kredieten die zich gedragen als geld, als dat er geld bestaat dat door de overheid uitgegeven wordt.
Kredieten van financiële instellingen (zoals banken) kunnen gebruikt worden om betalingen mee uit te voeren. Deze kredieten gedragen zich dus als geld, maar ze zijn van een andere soort dan het geld dat door de overheid uitgegeven wordt. Het grote verschil zit hem in het feit dat kredieten waardeloos worden als de instelling die ze uitschrijft failliet gaat.
Dit is de reden waarom er “geld kan verdwijnen”. En dit is de reden waarom er deflatie kan bestaan terwijl centrale banken geld bijdrukken. Terwijl de overheid geld bijdrukt, verdwijnen er kredieten die door financiële instellingen uitgeschreven worden wanneer die instellingen failliet gaan. Telkens er een bank failliet gaat, verdwijnt het krediet dat door die bank uitgeschreven is. Als de overheid geld bijdrukt, maar er verdwijnen meer kredieten dan dat er geld bijgedrukt wordt, dan heb je dus tegelijkertijd:
- inflatie van de geldbasis (want de overheid drukt bij)
- deflatie van het geld in omloop (want er verdwijnen kredieten)
- deflatie van de winkelprijzen (want de som geld + kredieten wordt kleiner, dus handelaren kunnen minder “betaling” vragen).
De vraag is dus niet: is er inflatie of deflatie? De vraag is: wat gebeurt er met de geldbasis? Wat gebeurt er met de hoeveelheid geld in omloop (de som van overheidsgeld plus alle kredieten)? En het gevolg is: wat gebeurt er met de winkelprijzen?
T-Bone
22. Aug, 2009
“De crisis werd veroorzaakt door teveel schuld en onze leiders hebben er daadkrachtig voor gekozen om nog dieper in de schulden te gaan en meer te spenderen om hem op te lossen”
Ziet niemand dan dat dit exact is wat Obama aan het doen is?
Theo
22. Aug, 2009
There was a time, long long long ago (this sounds like the beginning of a fairy tale!) when those three types of inflation were separate and were used as levers at different levels of the Economy. I think that’s no longer possible.
As we have moved towards less competition, less of a market economy and less individual choice, the demarcation lines have become vague and the three have more or less blended.
We’ve moved from the Walt Disney fairy tales to a series of Scary Movies with a global franchise on the merchandise. In our lands, that’s currently running under the title “De Begroting is een Horrorshow” by Geert Noels.
Concentration of market forces, resources and capital must have all made perfect sense to some dude as a hypothesis, theorising on his PhD…
I would say that in our Planned and Controlled Economy there is actually very little difference between what should have been a story of the Three Little Pigs and has turned into Bat Man. But in true Fairy Tale business model fashion, even that story always ends on a happy note.
As a kid I always wondered about the Happily Ever After…
Every story seems to start with The Rule of Three and ends up in The Rule of One!
Marc De Mesel
22. Aug, 2009
Knap artikel Frank.
Volgens mij heb je groot gelijk en is deflatie niet enkel wenselijk maar ook, desondanks al het geprint, onvermijdbaar.
De vraag is enkel, wanneer? Want afstel mag dan niet mogelijk zijn, uitstel is reeds meermalen gelukt.
Zal men erin slagen de deflatie weer een aantal jaren uit te stellen volgens jou? Of zal het deze keer niet lukken?
Een glazen bol heb je uiteraard niet, maar wel een gut feeling dat komt uit je vele denkwerk. Zeer geinteresseerd in je mening.
Frank
22. Aug, 2009
@Marc
Ik denk dat deze keer uitstel onmogelijk wordt omwille van verschillende redenen
1. Ondanks Greenspan’s en Bernanke’s kredietverstrekkingsmachine is in 2007 geen nieuwe high geboekt in de S&P (toch niet in goudtermen)
2. De kredietverstrekkingsmachine werkt maar zolang consumenten en bedrijven meer krediet willen nemen. Volgens mij is het verzadigingspunt bereikt zeker als de “mood” van optimitisch naar pessimistisch gaat.
3. Onze banken zijn grosso modo failliet. Ook zij kunnen niet zomaar opnieuw zonder zorgen krediet verstrekken.
4. Krediet implodeert aan een supersnel tempo; centrale banken kunnen niet mee.
5. De crisis is een gevolg van teveel krediet. Centrale banken kunnen hem niet oplossen met “more of the same” oftewel meer krediet. Nochtans proberen ze net dat te doen. Ze opereren noch altijd in een “lend and borrow” mode. Zolang ze geen geld geven aan de consument (print money mode) kan er geen inflatie komen. Ze hebben wel wat geld gegeven aan banken (quantitative easing).
6. Quantitative easing is GEEN inflatie omdat het geen toename van de netto hoeveelheid geld+krediet crëeert. Quantitave easing zorgt enkel voor de vervanging van imploderend krediet door geld en kan in het beste geval de hoeveelheid geld+krediet constant houden.
7. De deflatie is al bezig. Ze is overal te zien
8. Bernanke beweert dat hij de deflatie (depressie) heeft voorkomen terwijl hij ze nooit zag komen. Wat niet was is nu voorkomen. Hilarisch. Niemand zag de deflatie komen. Nu ze er is denken ze allen aan hyperinflatie. De hyperinflatie is al voorbij; we hadden ze van 2001 tot 2007; de dollar is toen meer dan 50% van zijn waarde verloren in de grootste kredietexpansie aller tijden.
9. De aandelen- en grondstoffenmarkten verwachten momenteel geen deflatie wat een indicator is dat ze aan de voordeur staat.
10. Ik kan niemand overtuigen om te investeren in cash dollar. De meesten vinden het idee belachelijk.
11. Nog geen kat ligt wakker van het faillissement van KBC, Dexia, ING, Deutsche Bank, … We are in happy times. Toch hebben deze banken belachelijke kapitaalratio’s en een berg twijfelachtige IOU’s op hun balans.
12. Ik kan doorgaan maar moet dieper beginnen na te denken en het is zaterdagavond …
Nick Doms
22. Aug, 2009
Deflation is certainly coming our way in a second wave, we both agree on that.
However, while an absolute inflationary period existed between 1999 and 2007, the second inflationary period will start a few years from now.
We are laying the groundwork for it as we speak.
Keynesianism in its purest form no longer works. Reason being that private capital to replace Gov’t capital injection can only come from one source: PE and that is a dangerous undertaking in the current market given that they remain unregulated and are not transparent.
There is not other private capital available, so regulators will have to step in if the CBs want to implement their exit strategy.
I would certainly not bet on a cash USD investment at this point. I foresee a very weak currency in years ahead.
The JPY is not an option because the currency is artificially strong due to the carry trades in the market.
The Yuan is risky and depends on how convertible it will become based on their swap agreements for goods and commodities, which they are stockpiling like candy.
IMO, hyperinflation will come our way and it will start with commodities. I know Frank disagrees with that, but let’s just agree to disagree. After all that is the beauty of a discussion.
Sincerely,
Frank
23. Aug, 2009
@Nick
1. There is not a single hair on my head that worries about what happens in a few years. What I want to know is what happens whitin the next 12 months.
2. Inflation WILL make a comeback. I just think that there is a very good possiblity that deflation will get a lot worse than most people think and will stay a lot longer than most people believe.
3. Everybody forsees a very weak USD currency in the future. In 2001 nobody forsesaw a weak USD. The following years the USD lost 50%+ of it’s value compare to other fiat currencies who also lost value. I can’t help but wonder what will happen if everybody at this moment predicts the end of the dollar … Maybe it will crash. Probably. I just don’t think it will happen anytime soon. I think the “worthless” dollar is going to surprise us.
KrisL
23. Aug, 2009
Hoe groot zullen de gevolgen zijn voor de Europese en andere munten?
Nick Doms
23. Aug, 2009
IMO, the USD will not crash per se, nor will a “worthless: USD surprse us either.
A foundaton will be laid for a universal and alternative reserve currency based on a basket of major currencies. The basket will be composed based on average weight, determined by their respective GDP.
This new currency will trade next to the legacy currencies and will be used to set pricing for commodities in addition to the current USD quotes.
The next step will be to alter the commodities pricing structures to solely trade in the new universal currency.
Both phases will have an impact on the inter-currency markets given that gov’t reserve funds will change and shift away from the USD and towards the universal currency because of its convertibility.
This shift will occur on 09/09/09 when the IMF implements its special allocation as per their 4th amendment pertaining to SDRs.
The creation of a synthetic SDR market will lay the first foundation of establishing an ultimate currency.
It is not really relevant whether the IMF has assets or not. We have seen this occur already in the secondary CDS market where contracts were traded between financial parties without anybody holding the underlying collateral upon which such contract was written.
The same will occur here.
The impact on the Eurozone and others will depend on their respective weighted average in the basket.
Sincerely,
Kristof De Bock
23. Aug, 2009
Frank,
wat leert de geschiedenis wat je best doet met je spaargeld of je kapitaal. Iedereen praat wel over wat gaat komen, maar wat te doen?
Bij een recente discussie onder vrienden zeiden sommigen investeren in goud. Dat behoud zijn waarde.
Nog andere zeggen grondstoffen..
Ik heb geen idee, maar de bank lijkt me de slechtste opties of gaat de Euro sterk genoeg blijven?
Ik heb trouwens nog een andere vraag: Hoe gaat Amerika eigenlijk hun oorlogsindustrie blijven financiëren indien de dollar steeds minder waard wordt? De gevolgen op wereldvlak & wereldvrede zijn niet te overzien: denk maar aan Irak & Afghanistan
Ik kijk uit naar je respons
mvg
Kristof
druk
23. Aug, 2009
U zit hier commentaar te geven op andere mensen, terwijl u een andere definitie gebruikt van een woord, wat idioot is. Als u op enige manier opbouwend wil zijn, moet u dezelfde definitie aannemen als die personen en dan commentaar geven.
Bovendien ben ik het oneens over uw stelling dat Milton Friedman heeft gezegd dat inflatie de toename van het hoeveelheid geld en/of krediet is. De citaat die u kan gebruiken (ik maak het u gemakkelijk) is: “Inflation is always and everywhere a monetary phenomenon.” Twee zaken moet je in gedachten houden voordat je gaat zeggen dat inflatie gelijkstaat met het de toename van hoeveelheid geld: 1) Friedman wou zich afzetten tegenover de in die tijd populaire gedachten dat algemene prijsstijgingen enkel het gevolg waren van olieschokken en dergelijke; 2) als je de formule M x V = P x Q bekijkt heeft de hoeveelheid geld (M) er inderdaad altijd mee te maken, maar dat wil niet zeggen dat het monetaire het enige is.
Paul D’hoore zal waarschijnlijk uitgelegd hebben dat de daling van het algemene prijspeil te maken heeft met de recessie en noemt het daarom “slecht”. Je kan er inderdaad over discussiëren of het woord slecht goed gekozen is, maar als je weet dat Paul het voor iedereen duidelijk wil uitleggen, ook al die mensen die onlangs hun job hebben verloren, is het zeker te verstaan.
Wat ik niet versta, is dat u het dalende prijspeil een genezingsproces noemt. Er is uiteraard nooit iets ziek geweest. Het enige wat gebeurt is dat de markt wijzigt. Een bepaalde markt kan evolueren van een kopersmarkt naar een verkopersmarkt of omgekeerd. Ziek worden, genezen of normaliseren heeft daar niets mee te maken.
Ik heb de uitspraak “waardeloos geld” in het artikel gevonden. Had u het over een afrikaanse valuta met een torenhoge algemene prijsstijging? En dan nog … dan is het nog altijd iets waard als papier of edelmetaal.
De waarde van geld wordt bepaald door wat je ervoor kan inruilen, de producten, of P x Q. Dit laatste stijgt in tijden van economische expansie. Daarom moet ook de hoeveelheid geld stijgen (M). Geld bijdrukken is dus geen schande zoals vaak wordt gezegd.
Wouter De Blaere
23. Aug, 2009
Persoonlijk vind ik dit artikel niet goed. Ik ben zeker akkoord met enkele stellingen, bijvoorbeeld dat men niet moet kijken naar de CPI maar naar de geldhoeveelheid om de deflatie te berekenen. Maar ontkennen dat deflatie (een stelselmatige en continue daling van de geldhoeveelheid) slecht is voor de economie vind ik nonsens. Japan is het mooiste voorbeeld. De Japanner heeft een hoge spaarquote en is bovendien slim, de keynesiaanse deficit spending kon niet baten aangezien de japanner het ricardiaanse equivalentietheorema doorhad. Deflatie heeft ervoor gezorgd dat Japan reeds 20 jaar stilstaat. Om nog maar te zwijgen van de overheidsschuld die steeds groter wordt bij deflatie. Waarom zou een lichte inflatie van 2 % per jaar zoals de ECB en Feb nastreven niet goed zijn voor de economie? Het verwijdert ons van het deflatiegevaar en bovendien creert het een zekere stabiliteit voor de consument en investeerder. Ok, in Geert’s boek econoshock pleit hij ervoor om de conjunctuurcycli vooral niet af te zwakken of te onderdrukken omdat nu en dan een terugval zuiverend werkt, ik ben daar ook van overtuigd, maar toestanden zoals vóór 1980 waarbij hoge inflatie wordt afgewisseld door hoge deflatie creert alleen maar onstabiliteit, waardoor lange termijn projecten niet gestimuleerd worden.
Ook vraagt U zich af waarom geen enkele politicus er aan gedacht heeft gewoon niets te doen en de vrije markt zijn werk te laten doen naar een nieuw evenwicht. U zegt ook dat dit geen bestedingscrisis is maar een kredietcrisis. Ik vind dit een bijzonder vreemde opmerking, ofwel interpreteer ik hem verkeerd als dat al kan. De logische gevolg van de kredietcrisis is volgens mij toch een bestedingscrisis. We zitten momenteel overduidelijk met overproductie, hoge werkloosheid,…dus het is wél een bestedingscrisis. In de jaren 30 dacht men ook dat de vrije markt naar een nieuw evenwicht bij potentiele outputniveau zou tenderen. Het was net toen dat men leerde dat dit niet gebeurde. Bij een vraagschok is er geen ‘invisible hand’ die ervoor zorgt dat de economie tendeert naar een evenwicht bij volledige werkloosheid, dat is net wat Keynes ons bijbracht (ok, de monetaristen beweren iets anders, maar toch Keynes zal zeker een punt hebben). We zitten nu eenmaal met rigide lonen en is dit op zich slecht? Het creert stabiliteit maar tegelijkertijd onflexibiliteit. We zitten er nu mee waardoor als we deflatie toelaten (zoals U toch bepleit), we bij rigide lonen sowieso met een verhoogde werkloosheid zitten. Er zal een nieuw evenwicht bereikt worden op een niveau beneden volledige werkloosheid! Is dit dan beter? Dit is niet echt welvaartsoptimaliserend. Monetaire en fiscale stimuli hebben volgens mij zeker hun nut, al was het maar om deflatie te vermijden.
Natuurlijk ben ik akkoord met het feit dat de kredietverlening en de geldbasismultiplicator ongehoord hoog waren. We moeten beginnen leven naar onze stand. Maar deflatie..hmm
Wouter De Blaere
23. Aug, 2009
@Druk
Milton Friedman bedoelde met zijn stelling wel degelijk dat inflatie enkel afhankelijk is van de geldhoeveelheid. De correlatie tussen de 2 is gelijk aan 1. V en Q worden dan ook als constanten vonderstelt in de kwaniteitsvergelijking( bij de klassiekers altijd, bij keynesianen, neoklassiekers, monetaristen enzovoort enkel op lange termijn)
druk
24. Aug, 2009
@Wouter
Neen. Misschien heb jij dat zo geleerd om het makkelijk te houden, maar hij heeft nooit gezegd dat die correlatie 1 is.
Filip
24. Aug, 2009
@ Kristof
Dit is idd een goede vraag.
De media en de Buffets van deze wereld zijn duidelijk wat te doen bij inflatie : grondstoffen, inflation linked bonds en aandelen van bedrijven die hun prijzenpolitiek gemakkelijk kunnen aanpassen aan de inflatie. Goud zou ik persoonlijk niet nemen maar misschien ben ik verkeerd.
Maar over deflatie vind je gewoonweg niets. Ik vraag me af of je überhaupt een goede investering kan doen in deflatoire tijden … Wat werkte bv in Japan in de afgelopen jaren ?
Over naar de professionelen : Frank … ?
Alvast bedankt
Filip
Frank
24. Aug, 2009
@druk
Het maakt niet uit wat d’Hoore gebruikt als definitie. Zeggen dat inflatie goed is voor de economie is al even fout als zeggen dat deflatie slecht is. Iedereen spreekt over de geldhoeveelheid als hij het over inflatie-deflatie heeft en bijna iedereen onderschat het kredieteffect op het inflatie-deflatie fenomeen, vooral d’Hoore. Als d’Hoore met veel vertoon nonsens komt vertellen op het middagnieuws terwijl hij de laatste was die de crisis zag aankomen dan voel ik mij geroepen om te reageren. En heb me nog ingehouden …
Er is wel iets ziek geweest. De hoeveelheid krediet in het systeem die de prijzen opjoeg is ziek geweest en nog altijd. De komende deflatiepandoering gaat die ziekte genezen. Deflatie is niet slecht, het is de rechtzetting van het probleem. Ontnuchteren is niet slecht; het is teveel drinken wat slecht is. Ontnuchteren doet inderdaad veel pijn, maar daar kunnen we niet van onderuit.
Met “waardeloos geld” bedoel ik dat de meesten geld (vooral de dollar) bekijken als een papiertje dat steeds minder waard wordt door inflatie. Ik heb een andere visie: deflatie = schulden terugbetalen = vraag naar geld stijgt = waarde van geld stijgt.
@Wouter Deblaere
deflatie is niet gelijk aan een stelselmatige en continue daling van de geldhoeveelheid. Deflatie is een daling van de hoeveelheid geld en krediet. Er komt geld bij dankzij onze slimme centrale bankiers. Het is de waarde van kredieten die implodeert die de deflatie veroorzaakt!
“Het logische gevolg van de kredietcrisis is een bestedingscrisis” is zo’n typische uitspraak van iemand die enkel inflatie meemaakte. We kunnen niet meer aan krediet raken, dus we kunnen niet meer besteden. Al eens bij stilgestaan dat besteden op krediet net de oorzaak is van deze crisis? Besteden doe je met spaargeld niet met krediet. Het logische gevolg van teveel spenderen op krediet is de kredietcrisis! Iedereen wordt wakker en beseft dat hij plotseling teveel schulden heeft volgens zijn terugbetalingscapaciteit en de miserie is begonnen. Vergis U niet, ze is nog maar pas begonnen! En dan heb je inderdaad overcapaciteit, ironisch genoeg, ook gefinancierd met krediet. We are in serious, very serious trouble.
“Deflatie heeft ervoor gezorgd dat Japan reeds 20 jaar stilstaat. Om nog maar te zwijgen van de overheidsschuld die steeds groter wordt bij deflatie. Waarom zou een lichte inflatie van 2 % per jaar zoals de ECB en Feb nastreven niet goed zijn voor de economie? Het verwijdert ons van het deflatiegevaar en bovendien creert het een zekere stabiliteit voor de consument en investeerder.”
En inflatie heeft ervoor gezorgt dat wij de afgelopen 10 jaar niet gegroeid zijn in reële termen, onze welvaart een illusie is en we de komende 10 jaar gaan crashen door een gebrek aan terugbetalingscapaciteit. Wie zegt dat inflatie van 2% ideaal is? Bestaat een ideaal inflatiecijfer? Hoe kan je dat bepalen? Als er al iets bestaat als een ideaal inflatiecijfer, hoe weet je dan dat centrale banken dat ideaal cijfer kunnen bekomen? Bestaat er een methode om dat te doen? Het antwoord op al die vragen is NEEN. Centrale banken moeten uit de weg gaan en de markteconomie laten werken.
@Filip en Kristof
Ik ben geen professioneel en beleggingsadvies geven is iets waar zelfs een ervaren Geert Noels zich niet direct aan waagt. Ik geef geen advies maar wil wel zeggen wat ik doe. Ik geloof in een deel goud, maar niet teveel. Ik geloof vooral in cash. Ik heb meer vertrouwen in de dollar dan in de euro. Veilige cash in veilige banken. Op een bepaald moment in de toekomst zal mijn visie totaal veranderen, maar dat is nog niet direct vermoed ik. Ik blijf geloven dat deflatie de grootste bedreiging is voor de komende 2 jaar. Beleggen doe je uiteraard op eigen risico. Wat ik doe is geen garantie op succes. Zoals ik al zei, ik ben geen professioneel.
Stijn Bleyen
24. Aug, 2009
Zonet even een analist van JP Morgan in Frankfurt bezig gehoord op CNBC en het leek alsof hij zei wat jij geblogd had.
De man wees uitdrukkelijk op de erg lage inflatiecijfers en dacht niet dat daar erg snel verandering in zou komen (mogelijk vanaf 2011-2012).
@Frank : vanwaar het grotere vertrouwen in USD dan in EUR? Want dat is het enige waarvan ik de reden niet echt beet heb.
De Amerikaanse consument wordt op credit card vlak toch harder getroffen dan de meer voorzichtige Europese consument als de intrestvoeten gaan stijgen lijkt me?
En wat met het Britse pond?
Wouter De Blaere
24. Aug, 2009
@ Frank
U zegt:
“deflatie is niet gelijk aan een stelselmatige en continue daling van de geldhoeveelheid. Deflatie is een daling van de hoeveelheid geld en krediet. Er komt geld bij dankzij onze slimme centrale bankiers. Het is de waarde van kredieten die implodeert die de deflatie veroorzaakt!”
Eh…wat is het verschil? Als de waarde van de kredieten meer implodeert dan er geld bijkomt door de centrale bankiers, daalt de geldhoeveelheid me dunkt.
U zegt:
“Het logische gevolg van de kredietcrisis is een bestedingscrisis” is zo’n typische uitspraak van iemand die enkel inflatie meemaakte”
Ik snap nog steeds niet wat er verkeerd is aan deze stelling. We zitten nu eenmaal in een economie die teveel gebaseerd is/was op krediet, bijgevolg is het logisch dat als deze kredieten er niet meer zijn er een bestedingscrisis uit voortvloeit.
U zegt:
“Wie zegt dat inflatie van 2% ideaal is? Bestaat een ideaal inflatiecijfer? Hoe kan je dat bepalen? Als er al iets bestaat als een ideaal inflatiecijfer, hoe weet je dan dat centrale banken dat ideaal cijfer kunnen bekomen? Bestaat er een methode om dat te doen? Het antwoord op al die vragen is NEEN. Centrale banken moeten uit de weg gaan en de markteconomie laten werken.”
Een inflatie van 2% nastreven wordt als ideaal beschouwd omdat het net ver genoeg van de 0% ligt om deflatie ten allen tijde te vermijden en niet hoog genoeg is om negatieve effecten te hebben (shoe leather costs, menu costs,nadeel voor schuldeisers…)…dit is met andere woorden het reslutaat van eeuwen denkwerk. In de toekomst zal uitwijzen of het wel juist denkwerk was (waarschijnlijk niet er zal altijd nieuwe informatie voor meer duidelijkheid zorgen) maar bon er is wel degelijk over nagedacht. Centrale bankiers die uit de weg geruimd moeten worden, dit is een uitspraak van een rasechte (neo)klassieker. Deze wijze van denken heeft in het verleden alleen geleid tot verkeerde conclusies waardoor net andere stromingen zijn ontstaan, wat meer compromis met het monetarisme en keynesainisme lijkt me toch beter.
Nick Doms
24. Aug, 2009
I don’t think the current problem is the result of central banks or at least they should not be viewed as the sole cause for the crisis (current and past).
I believe in a free market economy and they can solve certain problems which they caused themselves, i.e. synthetic, structured, repackaged, securitized etc.
I am not a proponent of Keynesianism but if nobody lights the pilot light then it does not matter how much gas you may have, it will never heat up your house.
First you need the light (the Gov’t) then you supply the gas (the free markets) and now things will warm up.
The danger i see and i have mentioned this before is that the Gov’t does not have an exit strategy. Secondly, the PE capital is not flowing in.
If such is not corrected prior to the inflationary wave that will hit us in a few years, well..the picture does not look very pretty.
Let’s hope that during the next deflationary wave, such exit strategy can be implemented successfully, then we will survive until the next wave.
Sincerely,
francis schutte
24. Aug, 2009
Zonder de dingen onnodig ‘moeilijk’ te maken kan IEDEREEN gemakkelijk begrijpen wat er aan het gebeuren is en hoe het allemaal verder zal evolueren als men de moeite doet om de JUISTE definities van INFLATIE, DEFLATIE en GELD goed te begrijpen. Uiteindelijk is het allemaal een beetje Boereverstand hebben en ophouden te luisteren naar wat een pak leeghoofden met een grote mond proberen te verkondigen.
francis schutte
24. Aug, 2009
Een Universele Munt is absoluut GEEN oplossing voor de recessie en de inflatie. Integendeel, zo een ‘misbaksel’ zou alles nog erger maken…net omdat een universele munt [en dit betreft ook de Euro] het onafhankelijke en automatische aanpassings-vermogen van de deel-ekonomieen verhindert ipv te bevorderen. Bijvoorbeeld: had men de Peseta niet tot een Euro omgevormd, dan kon Spanje nu via devalutaties zijn ekonomie opniew kompetitief maken tov andere ekonomieen. GLOBALISATIE is een kanjer van een fout en deels de oorzaak van de huidige recessie. Hoe kleiner de ekonomische entiteit, hoe makkelijk die aanpasbaar is. Des te groter de ekonomische entiteit hoe onrendabelder en hoe moeilijker aanpasbaar. Het mooiste voorbeeld van een Grote ekonomische entiteit is ‘De Overheid’ . Onrendabelder bestaat niet!
Nick Doms
24. Aug, 2009
@ Francis
If globalization is such a big mistake and the cause of the current recession, then what do you propose?
Protectionism?
There is not a single economic entity that is self-sustainable or can be.
Assuming that all economic entities become small again and according to you would then become more adaptable then we can make this small economy completely obsolete within two days.
Maybe people do not believe this but i will give you two recent examples of the power of PE capital:
Russia and Brazil.
There is no survival other than to recognize the inter-dependency of our economic and monetary systems.
We chose a road in 1947 and there is no U-turn possible.
We need to drive forward if we wish to see the destination.
Sincerely
frank
24. Aug, 2009
@Stijn
We komen in deflatie omdat we krediet moeten terugbetalen waardoor de vraag naar geld stijgt. Het overgrote deel van alle kredieten wereldwijd werd uitgeschreven in dollar en yen; vandaar dat deze 2 munten het meest potentieel hebben om te stijgen.
@Wouter
“Eh…wat is het verschil? Als de waarde van de kredieten meer implodeert dan er geld bijkomt door de centrale bankiers, daalt de geldhoeveelheid me dunkt.”
De geldhoeveelheid wordt groter (niet kleiner) door centrale banken die geld bijdrukken en omruilen met kredietprodukten van twijfelachtige waarde van de banken.
“Ik snap nog steeds niet wat er verkeerd is aan deze stelling. We zitten nu eenmaal in een economie die teveel gebaseerd is/was op krediet, bijgevolg is het logisch dat als deze kredieten er niet meer zijn er een bestedingscrisis uit voortvloeit.”
Ik ga daar niet mee akkoord. Jij zegt dat als er geen krediet meer is we niet meer consumeren. Daarmee zeg je in 1 adem dat consumptie pas kan als er krediet is, dat consumptie afhankelijk is van krediet. Het is juist teveel consumptie op krediet die deze crisis veroorzaakte. Teveel krediet is het probleem. Meer krediet is niet de oplossing. Banken en consumenten hebben de boodschap begrepen. Banken willen niet uitlenen omdat ze geen kredietwaardige klanten vinden, en consumenten willen niet lenen omdat ze tot over hun oren in de schulden zitten en terugbetalingsangst hebben. Consumptie is pas duurzaam en gezond als ze betaald wordt met spaargeld. De oplossing is meer spaargeld, niet meer krediet. De bestedingscrisis is er gekomen omdat we in het verleden teveel hebben besteed dat nog niet betaald is.
Een ideaal inflatiecijfer is er niet. Het bestaat niet. En als je inflatie creëert hoe bepaal je dan in welke asset classes het zich nestelt? Er bestaat zelfs geen goeie objectieve manier om inflatie te meten. Strikt gezien is de CPI voor elk persoon subjectief. Voor een suikerpatient is insuline een produkt dat in zijn CPI moet zitten. Voor iemand die niet in een grot woont is de huizenprijs iets wat in de CPI moet zitten. Het idee dat je de ideale inflatie kan berekenen en nastreven op basis van het mandje goederen bepaald door de overheid is ronduit belachelijk. Inflatie is geld of krediet uit lucht. Het is een illusie dat welvaart onststaat uit inflatie. Welvaart ontstaat door werken, investeren en sparen. Als je inflatie creëert zoals centrale bankiers gedaan hebben dan is deflatie vroeg of laat onvermijdbaar. Deflatie is pas vermijdbaar als je geen inflatie creëert.
Centrale bankiers moeten leren dat je niet kan spenderen wat je niet hebt. Wat ze doen is de markt verstoren en zichzelf verrijken samen met degenen die dicht bij hen staan namelijk banken en overheden en dit ten koste van de man in de straat. Vroeg of laat zal een deflatiepandoering hen op hun plaats zetten. Dan pas zal hun fraude en onmacht duidelijk worden. Zoals Geert reeds zei: de kans dat Bernanke volgend jaar geen toespraak houdt in Jackson Hole is groot. Nu de beurzen stijgen denkt iedereen dat nonkel Ben gewonnen heeft. Ik denk het tegenovergestelde. Vroeg of laat zullen we allen beseffen dat centrale banken de markt NIET kunnen manipuleren, laat staan een “illusionair ideaal inflatiecijfer” kunnen induceren dat duurzame economische welvaart creëert. Op het einde van deze crisis is de kans groot dat de FED verdwijnt. Als de FED op vandaag een bank was dan passeerde ze nog niet eens door haar eigen stress tests.
Wouter De Blaere
24. Aug, 2009
@ Frank: laat me toe te corrigeren, u hebt mijn zin verkeerd geinterpreteerd, ik bedoel dat consumptie pas kan als er krediet is, INDIEN we in een economie zitten/zaten die gebaseerd is op krediet. En dat is nu eenmaal zo…indien zoals u zegt het gehele systeem in elkaar duikt en er met zorg met kredieten wordt omgesprongen kan consumptie inderdaad enkel uit het beschikbaar inkomen.
Bedankt voor uw antwoord.
Koen D.
25. Aug, 2009
@ Frank
Ik heb je artikel met aandacht gelezen maar nog niet alle commentaren hier, dus evt mijn excuses voor dubbelpost.
Enkele bedenkingen waarom je IMO best niet alles op deflatie zet in een investeringsbeslissing.
Bedenk dat deflatie en hyperinflatie bijna dezelfde beestjes zijn, in beide gevallen is de geldcreatie bijna uitsluitend beperkt tot creatie van M0 (base money). In hyperinflatie is er immers ook geen gepaste rentevoet waaraan krediet kan worden gecreëerd. Een verlies aan vertrouwen in de munt is het enige dat de twee scheidt (verlies aan vertrouwen -> omloopsnelheid van het geld maal een factor “x”).
Zowel hyperinflatie als deflatie ontstaan in economische malaise.
Ook nog van toepassing voor zowel deflatie als hyperinflatie is “asset deflatie” (vastgoed, aandelenmarkten,..). Het zijn de dingen die we dagelijks nodig hebben die in hyperinflatie vooral duurder worden.
Hyperinflatie en “gewone” inflatie verschillen veel meer van elkaar dan deflatie en hyperinflatie.
Ook veronderstelt een “deflatiespiraal” een oncontroleerbare, alsmaar toenemende koopkracht van gepensioneerden, ambtenaren en leerkrachten (vaste inkomens). Iets wat ik echt niet voor langere periode zie gebeuren. Een overheid (+CB) is altijd in staat om de waarde van haar papieren(!) munt te doen dalen, als ze maar gemotiveerd genoeg is (cfr Ben’s helicopter).
Inzetten op deflatie maakt je dus kwetsbaar voor de eventuele schok van hyperinflatie.
groeten
stefaan
25. Aug, 2009
@Koen D
Deflatie en inflatie zijn inderdaad twee kanten van een tweesnijdend zwaard, maar een wereldmunt heeft een bijzonder groot deflatoir risico omdat elke lening of aankoop van aandelen, commodities, derivaten … in dollar eigenlijk een onrechtstreekse short positie is op de dollar. De kans op een implosie van deze posities blijft groot wat eigenlijk een short squeeze kan veroorzaken (zie najaar 2008). Uiteindelijk zal dit de zwanenzang van de dollar betekenen omdat schulden hierdoor alleen zullen toenemen. Je uitspraak omtrent de oncontroleerbare, alsmaar toenemende koopkracht van gepensioneerden, ambtenaren en leerkrachten (vaste inkomens) bij een deflatiespiraal klopt trouwens niet omdat overheden daar ook zullen in gaan snijden (vb. Ierland). Er is eigenlijk maar één manier om je in te dekken tegen zowel deflatie als hyperinflatie en da’s het enige metaal dat de schulden weer kan opheffen. Schulden met bijkomende schulden opheffen zal nooit werken. En met bijkomend printen zullen voornamelijk bestaande schulden afbetaald worden.
Frank
25. Aug, 2009
@Koen D
Hyperinflatie en deflatie zijn NIET bijna dezelfde beestjes, ze zijn totaal verschillend. Hyperinflatie is een toename van de hoeveelheid geld en krediet tov van de beschikbaere goederen, deflatie is net het omgekeerde, niet hetzelfde. Hyperinflatie heeft niks te maken met vertrouwen in de munt. Verlies van vertrouwen is het gevolg van hyperinflatie. Op het moment dat het vertrouwen wegzinkt is de hyperinflatie al lang bezig. Iedereen denkt dat de centrale banken zomaar inflatie of hyperinflatie kunnen creëren. Ik denk dat niet. Niet in een kredietgebaseerd geldsysteem op basis van lenen en ontlenen. Het geld dat centrale banken in het systeem pompen moet nog altijd terugbetaald worden. Ze pompen schulden in een systeem dat ten onder gaat door teveel schulden. Centrale banken geven geen geld aan de man in de straat, maar aan banken. Deze kunnen niet lenen zoals eerder vermeld. En inderdaad, centrale banken hebben wat geld bijgedrukt, maar die hoeveelheid is nog altijd maar een fractie van het verlies aan kredietwaarde in de internationale markten. Zolang centrale banken geen geld geven aan de man in de straat en zolang ze opereren in “lend and borrow” mode komt er geen hyperinflatie. Onmogelijk. Geld ontstaat uit krediet. Krediet moet terugbetaald worden. Zolang ons geldsysteem niet verandert krijgen we deflatie geen inflatie. Deflatie van korte duur en lage intensiteit? Ik vrees het tegenovergestelde. Ik vrees zelfs voor een pandoering. Heb ik vertrouwen in de dollar? Natuurlijk niet! De dollar is een papiertje van de FED, een IOU. Het probleem is dat ik nog minder vertrouwen heb in grondstoffen, aandelen, huizen, de euro, … Vandaar dat ik liever wat dollar bezit.
Koen D.
26. Aug, 2009
@ stefaan
Nu ik er over nadenk is dat idd misschien niet het beste voorbeeld. De groep van vaste inkomens is eerste slachtoffer bij inflatie, misschien mogen we het niet gewoon omdraaien in een deflatie?
We zijn duidelijk akkoord over dezelfde bescherming tegen zowel hyperinflatie als deflatie.
Koen D.
26. Aug, 2009
@ Frank,
Het is mijn overtuiging dat de kans groot is dat ons financieel systeem, gebouwd rond de (intussen fiat) dollar standaard, op zijn laatste benen loopt (aan zijn laatste decennium bezig?).
Ondanks het feit dat het deflatiegevaar in theorie wel steek houdt, is de geschiedenis van papieren munten er één van inflatie, niet deflatie.
De monetaire geschiedenis staat dan ook vol verbroken beloftes, we wijzigen veel sneller en liever de regels, dan dat we onze schuld afbetalen (tegen het volle pond). Als het op geld aankomt dan houden we onze beloftes nooit heel lang. Een nieuw financieel systeem, dat ons huidige zal moeten vervangen, zal dus rekening moeten houden met deze menselijke eigenschap! (daarom is een goudstandaard zoals in de 19e eeuw duidelijk uitgesloten als vervanging van het huidige systeem).
Waarom geen lange periode van deflatie (deflatiespiraal)?:
Men is duidelijk als de dood voor een “deflatiespiraal”, en zo lang het vertrouwen in de dollar en Amerikaanse overheidsschuld overeind blijft, kan de FED de rol van kredietverstrekking in de geldcreatie desgewenst overnemen van de private economie. Als het vertrouwen wegvalt is het echter “game over”, dat is de slappe koord waarop de FED nu balanceert.
Hyperinflatie = currency collapse, of zoals Sinclair het zegt “hyperinflation is always a currency event”.
De FED kan dus, ten alle tijde, inflatie creeren, als ze maar gemotiveerd genoeg is (deflatie angst). Ze riskeert in dit proces echter hyperinflatie door totaal verlies aan credibiliteit. En die hyperinflatie heeft dan duidelijk niets te maken met de hoeveelheid krediet die door banken kan worden gecreëerd (doel van de FED om dit te normaliseren), maar wel alles met het monetiseren van (overheids)schuld door een centrale bank die zo base money (M0) uit het niets creëert. Zo een hyperinflatie lijkt dus veel meer op deflatie dan inflatie of zelfs hoge inflatie.
Andere opmerking : de fed zal een “team player” moeten blijven van de federale overheid (steeds verder escalerende deficits), ook Bernanke (die eigenlijk liever niet meer meedeed) beseft dit intussen maar al te goed.
Allemaal volgens hetgeen ik de laatste tijd heb kunnen opsteken (we can also agree to disagree). We zullen geen van beiden op de tafels staan dansen wanneer het een of het ander langskomt vrees ik…
groeten,
Koen
Frank
26. Aug, 2009
@Koen D
Je hebt gelijk dat de dollar als wereldreservemunt op zijn laatste benen loopt, ik vrees enkel dat
1. de andere fiat munten geen haar beter zijn want ook daarvan draaien de persen op volle toeren
2. die laatste benen nog jaren kunnen lopen, misschien zelfs tientallen jaren (wat is 10 jaar in de loop van de geschiedenis …)
Ondanks het feit dat het deflatiegevaar in theorie wel steek houdt, is de geschiedenis van papieren munten er één van inflatie, niet deflatie.
Behalve de periode van de grote depressie in 1930, en de South Sea bubble in 1720, en verschillende andere voorbeelden die ik moet opzoeken in de geschiedenisboeken.
“De monetaire geschiedenis staat dan ook vol verbroken beloftes, we wijzigen veel sneller en liever de regels, dan dat we onze schuld afbetalen (tegen het volle pond). Als het op geld aankomt dan houden we onze beloftes nooit heel lang.”
Je hebt gelijk, maar centrale banken veranderen de beloftes en spelregels pas wanneer ze met de rug tegen de muur staan, pas wanneer de bodem van de deflatie is bereikt; maw als het te laat is. Vergeet niet dat de grote depressie pas is opgelost na een 10 jaar durende economische ramp gevolgd door een oorlog.
“Men is duidelijk als de dood voor een “deflatiespiraal”, en zo lang het vertrouwen in de dollar en Amerikaanse overheidsschuld overeind blijft, kan de FED de rol van kredietverstrekking in de geldcreatie desgewenst overnemen van de private economie. Als het vertrouwen wegvalt is het echter “game over”, dat is de slappe koord waarop de FED nu balanceert.”
Je hebt opnieuw gelijk maar als het vertrouwen in Amerikaanse overheidsschuld wegvalt zal dat vertrouwen niet terugkeren door massaal schulden te monetariseren,integendeel, dan zal het vertrouwen van schuldeisers volledig wegsmelten en dat wil de FED noch de overheid niet. Dat vertrouwen kan wel terugkomen door hogere rentes op Amerikaanse overheidsschuld te betalen wat gigantisch deflatoire krachten loslaat op de rest van de wereld omdat het geld opzuigt uit alle hoeken van de wereld. Schuldeisers van Amerika eisen grotere intresten of ze doen niet meer mee. En dan krijg je een deflatiepandoering en begint de echte crisis.
De FED kan dus, ten alle tijde, inflatie creeren, als ze maar gemotiveerd genoeg is (deflatie angst).
Onjuist: de FED opereert in een kredietgebaseerd geldsysteem waarbij inflatie (geld) ontstaat uit krediet. Om krediet te doen groeien heb je banken nodig die willen uitlenen en consumenten die willen lenen. De FED heeft geen macht over de bereidheid van consumenten en bedrijven om te lenen zeker niet als de “social mood” pessimistisch wordt. De FED kan dus niet zomaar “at will” inflatie creëren in een kredietgebaseerd geldsysteem. Kijk maar rond, intrestniveau’s zijn historisch laag, centrale banken ondersteunen quasi alle markten en banken, stimuleren als nooit tevoren en wat zie je: een implosie van krediet, een toename van sparen, dalende prijzen, stijgende werkloosheid, … Inflatie is in geen mijlenver te bespeuren en ik heb het gevoel dat het nog allemaal moet beginnen. Ik denk dat ons nog serieuze deflatieverassingen te wachten staan.
Koen, we verschillen totaal van mening, maar ik stel je debat op prijs. Zoals je zegt, either way, de toekomst ziet er niet zo mooi uit …
Jeroen
26. Aug, 2009
@Frank
Je gelooft een deel goud, maar niet teveel. Je gelooft vooral in cash.
Leg jij werkelijk het grootste deel van jouw verworven spaarcenten vast in fiat geld? Lever jij je dan over aan het beheer van de ECB? Geen slimme zet als je ‘t mij vraagt.
Waarom doe je niet zoals de vele goudbugs die deze monetaire crisis van ver zagen aankomen en consolideer je je spaarcenten grotendeels in fysiek goud (en niet een klein beetje)? Het is net de gewoonte van spaargeld aan te houden in euro’s die ervoor zorgt dat de centrale bankiers kunnen rammelen met de koopkracht van ONS geld. Als meer mensen zouden doen zoals goudbugs, dan was het fiatgeldspelletje al lang voorbij vandaag.
Jeroen
26. Aug, 2009
“de FED opereert in een kredietgebaseerd geldsysteem waarbij inflatie (geld) ontstaat uit krediet. Om krediet te doen groeien heb je banken nodig die willen uitlenen en consumenten die willen lenen. De FED heeft geen macht over de bereidheid van consumenten en bedrijven om te lenen zeker niet als de “social mood” pessimistisch wordt.”
Klopt, maar als de consument niet meer wil lenen, dan zorgen ze wel voor budget deficits, Obama duwt de budget deficits door het strot. De Fed koopt dan deze staatsschuld op met versgedrukte ‘bailout’ IOU’s. Inffllaaaaatttiiiiioooonnnnn.
Ook in het geval je deflatie theorie zou uitkomen wat een mogelijkheid is, ook dan is goud de enige veilige vluchthaven.
Jeroen
26. Aug, 2009
Desnoods starten ze even een nieuwe oorlog op, kwestie van genoeg nieuw geld in omloop te kunnen brengen.
Jeroen
28. Aug, 2009
De fundamentals van cash en fysiek goud even eenvoudig vergeleken:
With world debt probably increasing by as much as $7.5 trillion in 2009, there will be at least 100 times more paper money created than new gold produced. It can’t be difficult to forecast which money is likely to appreciate the most in the next few years – paper money with an unlimited supply or real money, GOLD, with very limited supply.
Leon
28. Sep, 2009
Beste Frank,
Leuk artikel, maar hoe denk je over die berg dollars van de chinezen? Dit is een serieuze kandidaat voor een dollar crisis. Er zijn veel landen met een overschat aan dollars… China koopt nu al in hoog tempo edelmetaal, assets van deze reserves…
Joelfeest der inflatie | Beurs.com
24. Dec, 2009
[...] Het deed me denken aan een uitspraak van Paul D’Hoore eerder dit jaar: [...]