De begroting: naar een nieuwe energiebelasting? – update

Posted on 31. Aug, 2009 by Geert.

Update: Deze ochtend lees ik dat de regering nu al rekening houdt met een tekort van 25 miljard euro. Alhoewel dat allerminst een verrassing zou mogen zijn (op deze blog hadden we het al verscheidene keren over de horrorshow die de begroting is). We zijn de jaren ’70 aan het herhalen.

De regering denkt na over de begroting 2009-2010. Het groeiende tekort noopt tot maatregelen. In de regel betekent dit dat veel van het denkwerk zal gaan naar het zoeken van nieuwe inkomsten. In dat verband circuleert een idee om de energiebelastingen te verhogen.

Het is belangrijk om eerst te herhalen dat het begrotingstekort in ons land niet plots is opgedoken uit het niets. De gehele veiligheidsmarge – dat het primaire surplus heet – werd opgegeten in de periode 2000-2007. Naargelang de berekening is ongeveer een goede 5% van het bbp toen opgegaan aan belastingverminderingen, maar vooral aan overheidsconsumptie (lonen, vervangingsinkomens, gezondheidszorg…). Als gevolg van deze politiek werd een buffer weggehaald, die zowel de overheidsschuld sneller had doen dalen, en tevens een stevige veiligheidsmarge betekende tegen een slechte conjunctuur. De regering-Van Rompuy zou vandaag een vrij eenvoudige taak hebben, mocht deze discipline niet zijn opgegeven, en het primaire surplus behouden zijn op het niveau van 2000 of zelfs het niveau van de vorige conjunctuurinzinking, die van 2003.
[...]

Continue Reading

Financiële sector: waar staan we een jaar later?

Posted on 29. Aug, 2009 by Geert.

Wij zijn intussen al twee jaar na de start van de financiële crisis. Vandaag is er een enorme puinhoop van financiële verliezen, ontspoorde staatsfinanciën en ontwrichte balansen. Maar er is recent ook een sfeertje ontstaan. De markten beginnen hun gewoonten weer op te pikken. Banken draaien een bladzijde om. Men wil de oude gewoonten weer oppakken.

* De banken verkopen nog altijd toxische producten aan hun klanten. Zo plaatste Deutsche Bank vorige week 3 miljard zogenaamd ‘Tier 1′-papier (achtergestelde obligaties) bij het retailnetwerk, zeg maar de consumenten. Vroeger zouden dergelijke producten aan institutionelen zijn verkocht, maar die weten dat dit soort papier erg veel risico inhoudt. Zeker omdat Europa zal verbieden om couponrente te betalen, zolang de staatssteun niet is afgelost.

* De markt van ‘complexe’ producten en derivaten blijft intransparant, geconcentreerd bij enkele banken, erg groot en deels buiten het gewone financiële circuit. Alhoewel de markt gekrompen is, blijft hij echter bijzonder groot. Een recent rapport van de ECB wijst op deze zwakten.

* De grote banken zijn nog groter geworden, wat de systemische risico’s alleen groter maakt. De zogenaamde ‘too big to fail’-banken zijn een jaar later nog groter. Dat is dwars tegen de intenties van een jaar geleden.

* De crisis is onder meer ontstaan door te goedkoop geld. Vandaag belooft de net herbenoemde Fed-voorzitter Ben Bernanke een lange periode van gratis rente. Ook andere centrale banken stellen een gratisgeldpolitiek in het vooruitzicht.

Vandaag is er zelfs een eerste land dat de rente negatief heeft gemaakt, namelijk Zweden. Dat is zelfs niet gebeurd in Japan ! Hoever heeft het kapitalistische systeem gefaald, als je centrale banken toelaat om op continue basis in de markten te interveniëren, en hen toelaat om geld te drukken, toxisch papier en overheidsschuld op te kopen en de rente beneden de nul te zetten?

* …

Twee jaar na de start van de financiële crisis is er veel veranderd. Maar het gedrag dat aan de oorsprong ligt van deze crisis – hebzucht, normvervaging, risiconame, onorthodoxe monetaire politiek- herleeft en leeft sterker dan tevoren.

Continue Reading

ACV vindt statistieken onbetrouwbaar

Posted on 28. Aug, 2009 by Geert.

De sterkste schouders kreunen nu al, schreven we op deze blog enkele dagen geleden. Volgens het ACV deugen de statistieken echter niet.

Arme statistieken
De statistieken van Noels zijn eenzijdig en vertekend, reageert Chris Serroyen, hoofd van de studiedienst van het ACV. “Hij gebruikt de statistieken van de belastingaangifte. Maar daarin zitten ook de aangiften van tweeverdieners waarbij de inkomens van de twee gezinsleden worden samengevoegd. Bij de laagste inkomens heb je ook alle studenten die verplicht worden een aangifte te doen, maar die geen belastingen betalen.”

Volgens Serroyen zitten er hiaten in de cijfers van Noels. “Het gaat om aangegeven inkomens. We weten dat dat voor zelfstandigen vaak een schromelijke onderschatting is. Bovendien wordt iedereen die zijn activiteiten onderbrengt in een vennootschap niet meegeteld”, aldus Serroyen. Vennootschappen worden fiscaal gunstiger behandeld dan fysieke personen. Het ACW, de koepel van christelijke werknemersorganisatie citeerde enkele jaren geleden een studie waaruit bleek dat het aantal vennootschappen bij de vrije beroepen met 33 % gestegen was.

En daarnaast zijn er natuurlijk nog alle inkomens uit vermogens. De inkomens van mensen die geld puren uit het verhuren van panden en huizen of uit de meerwaarden op aandelen. Chris Serroyen: “De laatste tijd leggen wij nogal de nadruk op een volwaardige meerwaardenbelasting zoals die in het buitenland al bestaat. Laat we diegenen die het eerst de vruchten plukken van het economisch herstel het meest belasten. Maar eigenlijk zijn we al een stuk te laat wat dat betreft.”

“Geert Noels vaart zoals veel economen met een kaduuk kompas, wat wellicht verklaart waarom zij de crisis niet hebben zien aankomen”, merkt Serroyen schamper op. Alleen beschikken ook de vakbonden over weinig gegevens.

Serroyen: “Ik zou daar graag eigen cijfers tegenover zetten. Maar het statistisch materiaal is belabberd. Je zou eigenlijk de reële inkomens moeten kennen per hoofd van de bevolking. Dus ook de inkomens uit vermogens en de inkomens uit meerwaarden op aandelen. Minister Reynders antwoordt zeer karig op vragen van de oppositie of van de sociale partners. De wetenschap heeft blijkbaar ook haar interesse verloren in inkomensonderzoek. Onder professor Herman Deleeck was er vroeger nochtans heel veel materiaal beschikbaar.”

Pensioensparen
Ook een andere uitspraak van Cortebeeck zorgde voor deining. “Waarom kan er geen extra geld naar de sociale zekerheid gaan door andere maatregelen af te bouwen, zoals de fiscale steun aan de derde pensioenpijler?”, vroeg de ACV-voorzitter.

“De prioriteit is het debat over een sterkere belasting op het inkomen uit vermogen. Er is ook de fiscale fraude die door VUB-professor Michel Maus geschat wordt op 30 miljard euro. Tien miljard daarvan zou kunnen gerecupereerd worden. Tenslotte moet je ook de fiscale uitgaven herbekijken. Een aantal van die uitgaven zijn herverdelend zoals het belastingskrediet voor vervangingsinkomens. Maar van een aantal fiscale maatregelen profiteren hoger inkomens meer. Ook dat is een spoor dat moet verkend worden”, zegt Chris Serroyen.

Op 8 september organiseert het ACV een studienamiddag over de pensioenen. De christelijke vakbond gaf het Hoger Instituut voor de Arbeid van de K.U.Leuven opdracht om het rendement van de drie pensioenpijlers te onderzoeken (de wettelijke pensioenen, de beroepsgebonden aanvullende pensioenen en het individuele pensioensparen). Het lijkt er dus op dat het ACV opnieuw op de nagel van de versterking van het wettelijk pensioen zal kloppen, eventueel ten koste van het individuele pensioensparen.

In een uitzending van ACV-TV stelt Cortebeeck wel meteen alle huidige pensioenspaarders gerust. “We gaan die mensen niet straffen. Zij hebben een contract met de overheid. Je moet dat garanderen zolang ze in die regeling zitten”, aldus Cortebeeck.

Continue Reading

De VS: militaire macht volgt economische macht

Posted on 26. Aug, 2009 by Geert.

Het Witte Huis heeft vandaag zijn projecties bekendgemaakt over de begroting in de volgende jaren. Het is het rooskleurige scenario, want andere bronnen voorspellen veel zwaardere moeilijkheden in de volgende jaren.

De bijgeleverde grafieken zijn erg interessant.

Vooreerst de ontvangsten: 40% van de inkomsten moeten rondgemaakt worden met leningen. 40% ! De Amerikaanse overheid is dus inderdaad even subprime als de consumenten in de afgelopen jaren.

Vervolgens de uitgaven:

Daarin valt op hoe groot het gedeelte van de defensie-uitgaven is vergeleken met andere posten.

Deze prognoses werden gemaakt met groeihypothesen die mij onmogelijk lijken: 2,8% reële groei volgend jaar, 3,8% groei in 2011 en vervolgens 4,5% groei in 2012 én 2013. Dat is niet een v-vormig herstel, maar een raketvormig herstel. Onmogelijk te behalen, als je weet dat in de afgelopen jaren de groei werd opgeblazen door excessieve kredietverlening. Maar zelfs bij dit soort illusoire groei ontspoort de begroting in de VS:

President Obama heeft geen ‘silver bullet’ om het tekort sterk terug te schroeven. Sterke groei werd al ingeschreven in de projectie, nog sterker is pure fictie. De rente geeft op dit moment al maximale steun. Een hogere rente zou integendeel nog zwaarder wegen, waarmee in de projectie niet wordt rekening gehouden. De president probeert nu efficiëntie in de gezondheidszorgen te krijgen, wat niet eenvoudig is. Want Obama wil tegelijkertijd zijn verkiezingsbelofte recht houden, en gezondheidszorgen voor iedereen haalbaar maken.

Er is dan een grote post waarin gesneden kan worden: defensie.

En zo zou de VS de eeuwenlange logica volgen: een land dat economisch achteruitgaat, zal ook militair aan macht inboeten. Denk in het verleden aan Spanje, het Verenigd Koninkrijk of Rusland.

Voor de VS zijn de oorlogsinspanningen een zware last rond de hals, op een moment dat de economie kreunt. Obama zal een andere koers varen dan Bush, en conflicten op een andere manier (moeten) oplossen. De VS kan het zich niet meer veroorloven om de politieagent van de wereld te spelen. Tegelijkertijd is er een andere natie die zijn militaire macht verder opbouwt: China. Ook dat volgt de economische logica.

Continue Reading

Piekolie: Fatih Birol verandert van kamp

Posted on 26. Aug, 2009 by Geert.

Een van de grote non-believers van piekolie is recent van kamp veranderd. De piekolietheorie in haar sterke variant gaat ervan uit dat de productie van olie op een zeker moment (het piekoliemoment) niet langerzal groeien, maar ombuigen. Het wordt dan elk jaar moeilijker om het productieniveau in stand te houden, en de productie daalt vanaf dan jaarlijks. Dat heeft te maken met de uitputting van de grote oliebronnen en de kleinere omvang van de nieuwe bronnen.

Fatih Birol is de hoofdeconoom van het IEA, het Internationaal Energie Agentschap in Parijs, en is belast met het verzamelen van de gegevens over de energiemarkten van de OESO-landen.

Hij waarschuwt nu dat de olievoorraden sneller opdrogen, en dat dit kan leiden tot catastrofale gevolgen voor de economie:

Dr Birol said that the public and many governments appeared to be oblivious to the fact that the oil on which modern civilisation depends is running out far faster than previously predicted and that global production is likely to peak in about 10 years – at least a decade earlier than most governments had estimated.

…

“One day we will run out of oil, it is not today or tomorrow, but one day we will run out of oil and we have to leave oil before oil leaves us, and we have to prepare ourselves for that day,” Dr Birol said. “The earlier we start, the better, because all of our economic and social system is based on oil, so to change from that will take a lot of time and a lot of money and we should take this issue very seriously,” he said.

Het cruciale punt in zijn betoog zijn de genaamde dalingsvoeten van de productie:

The IEA estimates that the decline in oil production in existing fields is now running at 6.7 per cent a year compared to the 3.7 per cent decline it had estimated in 2007, which it now acknowledges to be wrong.

Dit betekent dat de nieuwe productie door exploratie en nieuwe installaties met ongeveer 8% moet stijgen per jaar om de daling van de bestaande velden met bijna 7% te counteren.

Vandaag daalt ook de vraag in de westerse wereld door de zware economische crisis. Dit helpt om de druk op de oliemarkten te verlichten.

Fatih Birol bevestigt hiermee de stelling die we verdedigden in het boek ‘Econoshock’.

———-

Uit “The Independent”

*Why is oil so important as an energy source?

Crude oil has been critical for economic development and the smooth functioning of almost every aspect of society. Agriculture and food production is heavily dependent on oil for fuel and fertilisers. In the US, for instance, it takes the direct and indirect use of about six barrels of oil to raise one beef steer. It is the basis of most transport systems. Oil is also crucial to the drugs and chemicals industries and is a strategic asset for the military.

*How are oil reserves estimated?

The amount of oil recoverable is always going to be an assessment subject to the vagaries of economics – which determines the price of the oil and whether it is worth the costs of pumping it out –and technology, which determines how easy it is to discover and recover. Probable reserves have a better than 50 per cent chance of getting oil out. Possible reserves have less than 50 per cent chance.

*Why is there such disagreement over oil reserves?

All numbers tend to be informed estimates. Different experts make different assumptions so it is under- standable that they can come to different conclusions. Some countries see the size of their oilfields as a national security issue and do not want to provide accurate information. Another problem concerns how fast oil production is declining in fields that are past their peak production. The rate of decline can vary from field to field and this affects calculations on the size of the reserves. A further factor is the expected size of future demand for oil.

*What is “peak oil” and when will it be reached?

This is the point when the maximum rate at which oil is extracted reaches a peak because of technical and geological constraints, with global production going into decline from then on. The UK Government, along with many other governments, has believed that peak oil will not occur until well into the 21st Century, at least not until after 2030. The International Energy Agency believes peak oil will come perhaps by 2020. But it also believes that we are heading for an even earlier “oil crunch” because demand after 2010 is likely to exceed dwindling supplies.

*With global warming, why should we be worried about peak oil?

There are large reserves of non-conventional oil, such as the tar sands of Canada. But this oil is dirty and will produce vast amounts of carbon dioxide which will make a nonsense of any climate change agreement. Another problem concerns how fast oil production is declining in fields that are past their peak production. The rate of decline can vary from field to field and this affects calculations on the size of the reserves. If we are not adequately prepared for peak oil, global warming could become far worse than expected.

Steve Connor, Science Editor

——–

Continue Reading

Progressiviteit, belastingen en efficiëntie

Posted on 25. Aug, 2009 by Geert.

In de commentaren op deze blog vraagt een aantal bezoekers bewijzen dat de belastingdruk in dit land hoog is, en dat ook de marginale belastingvoeten hoog zijn, in absolute termen en in vergelijking met de buurlanden en de rest van Europa.

De volledige data vindt u terug in ‘Taxation trends in  the European Union’, de versie van 2009.

Op Denemarken en Zweden na, heeft België de hoogste ratio van belastingen als een % van het bruto binnenlands product (bbp).

De marginale belastingvoet bedraagt 53,7%. Het gemiddelde van Europa bedraagt zo’n 38 à 42%. In Nederland bedraagt hij 52%, in Frankrijk 45,8% en in Duitsland 47,5%.

De belastingwig, of het verschil tussen wat een werknemer kost en wat hij netto verdient, is dan weer het hoogste in ons land: 49,6%. Nergens is het verschil tussen wat iemand kost voor zijn werkgever en wat hij netto meeneemt naar huis zo groot. Dat laatste heeft niets met progressiviteit te maken, maar alles met belastingen op arbeid.

Topaanslagvoeten in bedrijfswinsten. Daar heeft België met Frankrijk het hoogste tarief.

En ten slotte een tabel van de Europese Centrale Bank (ECB) over de efficiëntie van de overheidsuitgaven:

De inputefficiëntie van de Belgische overheid staat op een 19de plaats op 23 landen. Zweden, Finland, Denemarken en Frankrijk scoren lager. Inzake outputefficiëntie (de efficiëntie van de uitgaven) eindigen we op de 18de plaats. Daar scoren Spanje, Frankrijk, Portugal, Griekenland en Italië slechter.

De studie van de ECB zegt dat België hetzelfde resultaat zou kunnen bereiken met 34% minder belastingen, of 21% te weinig output bereikt dan mogelijk is met deze middelen. Dat wijst op een grote inefficiëntie van het overheidsapparaat.

Continue Reading

Bernanke blijft zitten

Posted on 25. Aug, 2009 by Geert.

Volgens verschillende bronnen zou Ben Bernanke zelf hebben willen bedanken voor een verlenging van zijn mandaat. Hij hunkert naar zijn academische leven, en heeft genoeg van de bankencrisis. De erfenis van Greenspan heeft hem opgezadeld met heel wat problemen. De huizenzeepbel, de kredietcrisis, de derivatenbom enzovoort, enzovoort.

De herbenoeming mag echter niemand verbazen. Voor president Obama is het een zekere keuze om later geen schade op te lopen. Als Bernanke de rommel van Greenspan én zijn eigen rommel kan oplossen, dan is het een goede keuze geweest. Een democratische kandidaat benoemen die de problemen van Greenspan én Bernanke erft, kan als een boomerang terugkeren bij de president, als blijkt dat ze onoplosbaar zijn.

Want Bernanke is inderdaad zijn eigen problemen beginnen te creëren. De balans van de Amerikaanse centrale bank is opgeblazen met duizenden miljarden dollar toxische kredieten. De rente staat op nul procent. Wall Street denkt dat het weer mag feesten alsof het 1999 is, en derivaten, hedge funds en complexe producten zijn nog altijd de orde van de dag. De meeste economen zien als grootste uitdaging het herstellen van de rente op een redelijk niveau, en dus het correct inschatten van het economisch herstel. Dat was ook de uitdaging na 2001, en men is toen jammerlijk gefaald.

Vandaag leeft bij dezelfde centrale bankiers het geloof dat men het dit keer wel goed zal doen. Geen haast om de zero-rente om te keren, en wachten tot het economisch herstel robuust is, wat dat ook moge betekenen. In de FT stond:

The world’s central bankers were in no hurry to start raising interest rates as they headed home on Sunday from the US Federal Reserve’s annual retreat in Jackson Hole, Wyoming. In private and in public, most officials indicated they believed that rates could be maintained at ultra-low levels for a considerable time without generating excess inflation, in spite of better economic data and a return of “animal spirits” in financial markets. Federal Reserve officials have edged up their assessment of economic conditions but have not significantly revised 2010 forecasts. They are encouraged by the shares rally, and see scope for this to support economic activity by restoring lost wealth and improving confidence, but are not betting too much on this. Don Kohn, vice-chairman of the Fed, said he saw no contradiction between its commitment to keep rates low for an “extended period” and the desire to keep inflation at moderate levels – though he emphasised that this was a conditional commitment that could change if the economic outlook changed.

In 2001 heette het een “extended period” waarin men de rente laag zou houden. Deze belofte van gratis geld voor een lange periode creëerde de kredietbubbel waarvan we vandaag de gevolgen dragen. Nu spreekt men over een “considerable time”. Maar het resultaat zal hetzelfde zijn: ofwel krijgt de VS asset-inflatie, ofwel gewone inflatie. De hoop dat een artificiële stijging van de activaprijzen (door inkoop van toxische activa tegen een kunstmatige prijs , en het drukken van geld, de economie uiteindelijk zal opkrikken, is naïef. Het is een formule die niet werkt, zoals in de VS en Japan al is gebleken.

Een andere keuze dan Bernanke zou goed zijn geweest voor de lange termijn. Paul Volcker is echter te oud, en zal vandaag vriendelijk bedanken. Andere kandidaten zijn er wellicht wel, maar velen hebben te nauwe banden met Wall Street en de kern van de problemen.

Dan is uiteindelijk Bernanke de minst slechte keuze: nu zal hij tenminste verplicht worden zijn eigen problemen mee op te lossen. Een avontuur dat we op deze blog nog veel zullen bespreken.

Continue Reading

De sterkste schouders kreunen

Posted on 23. Aug, 2009 by Geert.

Uiteraard moeten de sterkste schouders de grootste lasten dragen. Maar sommige uitspraken gaan voorbij aan de huidige realiteit. In 2005 schreef ik in een column in Trends (zie onderaan) al een bijdrage over deze situatie. Daarin toonde ik ook de vergelijking tussen België en Nederland. Beide landen hebben het zogenaamde Rijnlandmodel nagestreefd, en zijn qua grootte en economische welstand  vrij goed te vergelijken.

Bron: Visie van Noels - trends 2005

[...]

Continue Reading

ACV = Algehele Collectivisering van Vlaanderen?

Posted on 22. Aug, 2009 by Geert.

“Het is van groot belang dat we de progressiviteit in de belastingen opnieuw gaan herstellen. Dat principe is in de voorbije jaren stelselmatig afgebouwd. Terwijl het toch vanzelfsprekend is dat de sterkste schouders de grootste lasten moeten dragen,’ zegt ACV-voorzitter Luc Cortebeeck in een interview metDe Standaard.”

In één adem vraagt Cortbeeeck ook de belastingen te verhogen.

Klopt zijn bewering echter dat de progressiviteit moet worden hersteld?

Onderstaande grafiek toont de belastingen per inkomensdeciel.

% belastingen betaald door de verschillende inkomensdecielen

[...]

Continue Reading

Goldfellas

Posted on 21. Aug, 2009 by Geert.

Source: Minyanville
“Goldman Sachs is not the mob”
“Oh no ? They both killed their competition, they both have the government in their pockets and they both have cash to make offers you can’t refuse.”

Continue Reading

Bernanke voedt euforie

Posted on 21. Aug, 2009 by Geert.

Ik was uiteraard benieuwd naar de speech van Ben Bernanke, de gouverneur van de Amerikaanse centrale bank, die vandaag de markten mee in vuur en vlam zette. Zijn redevoering vandaag in Jackson Hole ging over de lessen na een jaar van crisis. Het geeft een inzicht in de punten die Bernanke onthoudt na de ergste financiële en economische crisis sinds de jaren dertig van de vorige eeuw.

Conclusion

Since we last met here, the world has been through the most severe financial crisis since the Great Depression. The crisis in turn sparked a deep global recession, from which we are only now beginning to emerge.

As severe as the economic impact has been, however, the outcome could have been decidedly worse. Unlike in the 1930s, when policy was largely passive and political divisions made international economic and financial cooperation difficult, during the past year monetary, fiscal, and financial policies around the world have been aggressive and complementary. Without these speedy and forceful actions, last October’s panic would likely have continued to intensify, more major financial firms would have failed, and the entire global financial system would have been at serious risk. We cannot know for sure what the economic effects of these events would have been, but what we know about the effects of financial crises suggests that the resulting global downturn could have been extraordinarily deep and protracted.

Although we have avoided the worst, difficult challenges still lie ahead. We must work together to build on the gains already made to secure a sustained economic recovery, as well as to build a new financial regulatory framework that will reflect the lessons of this crisis and prevent a recurrence of the events of the past two years. I hope and expect that, when we meet here a year from now, we will be able to claim substantial progress toward both those objectives.

Nu kan het ook aan mijn kritische geest liggen, maar als conclusie van ‘s werelds belangrijkste centrale bankier, na het ergste jaar ooit in de financiële wereld, vind ik dit wat pover. Nergens een kritische noot over de excessieve geldcreatie, de huizenzeepbel, de losse kredietpolitiek, de explosie van de derivatenmarkten, het onverantwoorde schaduwbankieren, de normvervaging bij de bankiers enzovoort enzovoort.

Wie deze speech hoort, kan bijna niet anders dan denken dat alles nu onder controle is. Bernanke verwacht “substantial progress” in het volgende jaar, wanneer de topbankiers elkaar opnieuw ontmoeten in Jackson Hole. Dat zinnetje was genoeg om beleggers (vooral degenen die met andermans geld mogen beleggen, zoals de institutionele beleggers) meer aandelen te doen kopen vandaag. Maar een uitspraak van Bernanke is geen zekerheid of belofte. Zijn overtuigingen en beloften werden in het verleden ook al bijgesteld. De Fed-voorzitter spreekt immers elk jaar op de conferentie van Jackson Hole. In augustus 2007 hield Bernanke nog vol dat :

“It is not the responsibility of the Federal Reserve–nor would it be appropriate–to protect lenders and investors from the consequences of their financial decisions.”

Vandaag weten we wel beter. De gevolgen van onverantwoorde financiële beslissingen van banken bevinden zich nu onder meer op de balans van de Fed.

Ik kijk uit naar zijn speech over een jaar. Ten eerste verwacht ik dat er een grote kans is dat hij die niet meer zal houden. Ten tweede denk ik dat iemand zal komen uitleggen waarom de crisis toch wat langer duurt. En ten derde, misschien het makkelijkste, zal er over een jaar de hoop en de verwachting worden uitgesproken dat er een “sustainable recovery” mag worden verwacht in de toekomst.

Continue Reading

Inflatie versus deflatie

Posted on 21. Aug, 2009 by Frank.

Gastopinie door Frank

De CPI stond nog geen uur negatief of de eerste inflatie-deflatienonsens verscheen al in de media. Laten we beginnen met een citaat in het middagnieuws van 28 mei van Paul D’hoore:

“Inflatie is goed voor de economie maar slecht voor de portemonee, deflatie is goed voor de portemonee maar slecht voor de economie”

Inflatie goed voor de economie? Wablief? Beste Paul, als inflatie goed is voor de economie, kan je mij dan verklaren waarom de economie in oktober 2008 implodeerde terwijl we de hoogste inflatiecijfers hadden sedert jaren? Mag ik Paul er nogmaals aan herinneren dat inflatie een monetair fenomeen is zoals Milton Friedman zo mooi zegt. Ter verduidelijking:

Inflatie = toename van de hoeveelheid geld en/of krediet

Deflatie = afname van de hoeveelheid geld en/of krediet

Inflatie is niet goed voor de economie. Inflatie is als dope voor de economie. Als je het toedient, komt de economie in een roes. Naarmate je meerdere ‘roesbeurten’ gekregen hebt, moet de dosis steeds hoger worden om hetzelfde effect te bekomen. Op een bepaald moment is de economie zo verslaafd dat de dope niet langer werkt.  Bij verdere toediening van dope gaat de economie in shock. De economie wil dan zo snel mogelijk ontwennen (krediet afbouwen). Meer dope toedienen zal de patiënt (economie) doen overlijden. Wat nu gebeurt, is de economie die wil ontwennen (de markt wil krediet afbouwen). Wat centrale banken willen, is meer dope toedienen (meer krediet in de markt pompen). Ik vraag mij af wat voor goeds dat kan brengen.

Centrale banken creëren geld uit lucht. Dat waardeloze geld wordt de jongste jaren gebruikt als reserve door de banken om via fractional reserve lending krediet te creëren tegen ratio’s van 50/1 of soms hoger. Geld en krediet zijn de dope. De intrest op krediet kan maar worden terugbetaald als er almaar meer dope wordt toegediend.  Zolang iedereen gelooft dat de schuld kan worden terugbetaald en dat de marktwaarde van die schulden blijft stijgen, is er geen probleem. Banken plaatsen deze kredietproducten op hun balans (en zelfs buiten balans) en dan gaan centrale banken ervan uit dat ze goed gekapitaliseerd zijn wanneer de waarde van deze kredieten tegenover hun reserves in somige gevallen factor 50 is! Plots kunnen schuldenaars hun schulden niet meer terugbetalen, komen er meer faillissementen, begint de waarde van al die schulden op de boeken van banken en bedrijven te imploderen en beginnen prijzen te zakken.  Deflatie begint te wortelen.

Onze economie heeft veel te veel dope gekregen gedurende een veel te lange periode. Ze is verslaafd en moet ontwennen.  Dat ontwenningproces heet deflatie. Deflatie is hier al veel langer dan de afgelopen drie maand en ze is nog niet direct van plan om weg te gaan. Dat kan ook niet, want onze economie is nog lang niet ‘clean’. Dat de CPI pas onlangs negatief ging, komt omdat deze indicator lagging is. Ontwennen is nu eenmaal een pijnlijk proces, maar hoe sneller jer eraan begint, hoe sneller je opnieuw op een duurzame manier kan groeien.

Dat dalende prijzen (wat Paul verstaat onder deflatie) slecht zijn voor de economie, is nonsens. Prijzen moeten dalen omdat ze door het inflateren van de kredietvoorraad belachelijk hoog waren. Dalende prijzen maken deel uit van het genezingsproces. Pas wanneer de prijzen laag genoeg zijn, komen er opnieuw verse kopers opdagen die de markten heropstarten. Prijzen stijgen en dalen trouwens al duizenden jaren. Waarom zouden dalende prijzen in godsnaam slecht zijn? Elke dag worden er nieuwe innovaties uitgevonden die produceren efficienter en goedkoper maken. Bij andere producten, zoals energie en voedsel, kunnen weersomstandigheden, conflicten of ziektes dan weer een sterke prijsrol spelen. Is het dan zo onlogisch dat prijzen kunnen zakken? Er zijn honderden redenen waarom prijzen kunnen stijgen of zakken. De geldvoorraad is er maar één van.  Dat wetende is het nutteloos om de CPI te gebruiken om deflatie of inflatie te meten. Bovendien weten we allemaal dat het mandje goederen dat de CPI vertegenwoordigt nooit 100% representatief is. Mochten de huizenprijzen van de VS in hun CPI zitten (en kom me niet vertellen dat een huis geen consumptiegoed is) dan stond hun CPI nu op -5% of lager. Toen de huizenprijzen jarenlang stegen, werd de CPI mateloos onderschat, nu wordt hij mateloos overschat.

Volgende aan de beurt is Daan Killemaes in een interview met Kanaal Z, met als titel ‘Deflatie in België lang niet zo indrukwekkend’.

Voor het eerst in een halve eeuw zijn de prijzen in ons land gezakt. De index van de Belgische consumptieprijzen is in mei met 0,37% gedaald tegenover dezeflde maand vorig jaar. “Gewoon een gevolg van de piek in de olieprijzen vorige zomer”, zegt Daan Killemaes, hoofdeconoom van Trends.

“Later dit jaar zal het algemene prijspeil opnieuw beginnen stijgen.” Overigens is er van echte deflatie geen sprake, volgens Daan Killemaes. Daarvoor is een volgehouden, structurele daling van het algemene prijspeil nodig, en zo ver zijn we nog lang niet. “Pas als consumenten verwachten dat de prijzen zullen blijven dalen, kan een gevaarlijke deflatiespiraal ontstaan. Goed voor de koopkracht, maar slecht voor de jobs. Want de mensen stellen hun aankopen uit, en dat is slecht voor de economie.”

Natuurlijk worden onze olie en ons voedsel duurder. Maar is dat omdat centrale banken geld creëren of omdat alle makkelijk te ontginnen olie opgebruikt is? Stijgt de prijs van ons voedsel omdat de centrale bank geld creëert of omdat we de laagtse tarwevoorraden hebben in de jongste vijftig jaar terwijl er almaar meer mondjes bijkomen?. En hoeveel leverage zit in deze markten door hedgefunds? Het is allemaal niet zo duidelijk. De CPI kan u dat allemaal niet vertellen, dus kijk er ook niet naar. Feit is dat zowel voedsel als olie een ferme opdonder kregen door de deflatiegolf, wat dus per definitie bevestigt dat er wel degelijk veel leverage (krediet) in deze markten zat. De kans op een deflatoire spiraal klein? Ik zou dat nog niet van het dak durven te schreeuwen. Sterker nog, ik heb een ijzersterk vermoeden dat een komende deflatiepandoering ons allemaal zal verrassen. De correlatie ‘veel geld drukken – dus hyperinflatie’ lijkt me te gemakkelijk. Zoals Joe Granville zo mooi omschrijft: “What is so obvious, is obviously wrong”.

Als ik al die inflatie- en hyperinflatieverhalen lees, dan krijg ik schrik dat het wel eens totaal anders zou kunnen uitdraaien. Centrale banken deden de jongste maanden vele overuren. Sedertien is veel geld gemaakt maar weinig goed gemaakt. Centrale banken en politici denken dat ze een economie draaiende kunnen houden met de drukpers. Ze denken dat ze een gebroken economie kunnen heropstarten met een nog sneller draaiende drukpers. Een drukpers kan een bad asset niet veranderen in een good asset. Een drukpers kan een bad economy gebaseerd op consumptie niet veranderen in een good economy gebaseerd op duurzame productie. De verhuis van een imploderend kredietproduct van de balans van de bank naar de balans van de overheid (belastingbetaler) lost niks op. Het is een mythe dat overheden een economie kunnen doen draaien door te lenen en spenderen en door geld in het systeem te pompen. Uiteindelijk heb je kapitaal (spaargeld) nodig om een economie te doen draaien, en net dat is zeer schaars op vandaag, zeker in het Westen. Bovendien wordt het hoog tijd dat onze economie verandert van ‘advies geven’ naar ‘dingen maken’.

We hebben meer dan vijf decennia aan één stuk een continue krediet- en schuldgroei gehad. Plotseling in 2007 kwam de privésector in terugbetalingsshock door een overdosis schuld. Sindsdien doen de overheden koortsachtig hun best om de dalende kredietgroei en het spenderen van de privé op te vangen door zelf te spenderen en schulden te maken. De crisis werd veroorzaakt door te veel schuld en onze leiders hebben er daadkrachtig voor gekozen om nog dieper in de schulden te gaan en meer te spenderen om hem op te lossen. Ik begrijp niet hoe dat kan werken. Ik begrijp nog minder hoe hieruit inflatie of hyperinflatie kan ontstaan. Ik begrijp ook niet waarom nog geen enkele leider heeft stilgestaan bij de optie dat gewoon niets doen en de excessen van het verleden zichzelf laten uitzuiveren wel eens de beste oplossing zou kunnen zijn. Dit is een crisis van te veel schulden en niet van te weinig spenderen. We zijn ooggetuige van het begin van het einde van decennia lang keynesianisme. Centrale banken verliezen hun macht over het systeem. Wat ze ook doen, ze kunnen niet langer inflateren. Als de Fed aan quantitative easing doet door langetermijnschuld op te kopen van de VS (poging tot inflatie), dan stijgen de intresten en wordt krediet duurder. Intrestvoeten worden niet langer bepaald door centrale banken maar door de krediet- en kapitaalmarkten. En wat we zien, zijn stijgende intresten en een strengere monetaire politiek door de markt. Stijgende intresten creëren dan weer gigantische deflatoire krachten omdat de economie en consumptie van vandaag uiterst afhankelijk zijn van goedkoop krediet. Quantitave easing heeft nog nooit gewerkt in de geschiedenis. Waarom zou het dat nu wél doen? De drug goedkoop maken of hem tegen onze zin toedienen, werkt niet meer. Bovendien induceert de drug nog slechts weinig of geen roeseffect. De patient dreigt te overlijden …

Ik besef dat een deflatieverhaal veel tegenstand opwekt, zeker als je kijkt naar de monetaire politiek van centrale banken en overheden en naar de beursstijgingen en de terugkeer van liquiditeit en optimisme de jongste weken. Zelfs superinvesteerders Jim Rogers, Marc Faber, Warren Buffett en  Peter Schiff zijn overtuigd van hyperinflatie en wie ben ik om hen tegen te spreken? Een deflatiepandoeringtheorie lijkt waarschijnlijk idioot. Toch kan ik me niet inbeelden hoe hyperinflatie nu kan gebeuren. Niet in deze kredietomstandigheden, niet in een kredietgebaseerd geldsysteem op basis van lend and borrow, niet met nog zoveel schulden in het systeem, niet met nog zoveel bad assets die moeten worden afgewaardeerd op de balans van vele banken en bedrijven,  niet met nog zoveel IOU’s in het systeem met zeer twijfelachtige waarde, niet met nog zoveel deleveraging te gaan…  Bovendien moet je goed weten wat je zegt als je hyperinflatie voorspelt, want hyperinflatie is Zimbabwe in het Westen; Met andere woorden, het einde van de wereld zoals we die kennen.

En laat mij toe te eindigen met deze mooie recente quote van Paul Volcker: “We live in this peculiar world where 3 percent inflation is stability but a half percent decline in the price index is deflation.”

Continue Reading

China haalt de VS in

Posted on 20. Aug, 2009 by Geert.

Voor mij is dit dé grafiek van de maand !

Door de krimpende autoverkoop in de VS en de stimuli in China, is een – om in de beeldspraak te blijven – een inhaalbeweging gebeurd.

De autoverkopen in China zijn in de afgelopen maand in de slipstream van de Amerikaanse gekomen.

Meer van deze knappe grafieken, in het rapport van Pimco over emerging markets.

Continue Reading

Madoffs dubbele bedrog

Posted on 19. Aug, 2009 by Geert.

Ach ja, komkommertijd, ook op deze blog!

Bernie Madoff is een intrigerende figuur, en het mag niemand verbazen dat zijn bedrog niet beperkt bleef tot het financiële domein. Zijn maitresse had hij leren kennen toen ze miljoenen dollars investeerde in zijn fonds. Op die manier bedroog Madoff niet alleen zijn vrouw maar tegelijkertijd zijn maitresse, zij het op een verschillend vlak. Il faut le faire ! Zoals het past, heeft de bedrogen vrouw nu een boek uitgebracht, waarin ze Bernie.. in zijn kruis pakt.

Continue Reading

Bankproblemen in VS niet opgelost

Posted on 19. Aug, 2009 by Geert.

De resultaten van de banken in de VS worden zonder veel diepgang en kritische blik doorgespoeld. Business as usual? Niet volgens deze analist en dit hoofd van het Amerikaanse controleorgaan:

Vooral de mening van de controle-expert is alarmerend:

• The (US) banks are still insolvent.

• That little tweak to mark-to-market accounting a couple of months ago has allowed us all to plunge into deep denial.

• Now that the banks are allowed to lie about what their toxic assets are worth, they’ll never sell them (because if they did they would have to write them down).

• The smaller banks are undercapitalized and will have to raise another $12-$14 billion.  And so on…

Zeg niet dat niemand deze keer een waarschuwende vinger heeft opgestoken.

Continue Reading