2009: het jaar van de herbalancering en van de risicoloze bubbel

Het verhaal van Bernie Madoff is voor mij typerend voor het hele jaar 2008. Het fonds van Madoff had veertig jaar de schijn kunnen ophouden dat het degelijk was, weinig risicovol was, en gerund werd door geniale mensen die alles onder controle hadden. Madoffs onhoudbare beleggingsfonds had nog tien jaar kunnen doorgaan zonder ontdekt te worden, was er niet het plotse infarct in de financiële markten.

Madoff deed het uiteindelijk op kleinere schaal dan de Amerikaanse regering en de Amerikaanse centrale bank. Het Amerikaanse groeimodel was één groot Ponzischema. Nieuwe kredieten moesten ervoor zorgen dat de rente op de oude kredieten kon worden betaald. Gewezen Fed-voorzitter Alan Greenspan en anderen vonden dat vernuftig, innovatief zelfs, de grootste financiële doorbraak sinds het ontdekken van de drukpers.

Maar ook andere landen hebben hun onhoudbare schema's. Wat te denken van de Chinese economie? Stabiele - zullen we zeggen Madoffiaanse - groeipercentages zijn er nodig om het Chinese piramidemodel op gang te houden. Steeds hogere wolkenkrabbers, om de bouwvakkers die de oude nog maar net hebben afgewerkt bezig te houden. Geen Chinese muren, in de 21^eeeuw worden verticale Chinese muren gebouwd, met als doel de wereld te imponeren, en de Chinezen kalm te houden. Plus que ça change.

Maar ook Europa zal zijn Madoffmoment meemaken. Daar zijn pensioenschema's opgezet waarbij een groeiende groep gepensioneerden worden betaald door een steeds kleinere groep actieven. Een Ponzischema op grote schaal, dat ooit zal imploderen. Europa blijft blind voor de versmachtende werking van zijn steeds groter overheidsbeslag op productieve activiteiten.

Madoff beweert alleen te hebben gehandeld, maar dat mag je niet geloven. Schema's van dergelijke schaal worden door een grote groep gepland, en in stand gehouden. Het klinkt ook zo verleidelijk. Veertig jaar lang hadden critici van Bernie Madoff ogenschijnlijk ongelijk. Dat is erg lang. Maar de critici die wezen op het Ponzikarakter van Madoffs operaties waren wel degelijk talrijk. Net zoals economen al jaren wijzen op de onevenwichten in China, of dichterbij in Europa en zeker ook in ons land.

We moeten leren de waarheid onder ogen te zien. Onze economie is niet voorbereid op de vele schokken die ons te wachten staan: energie, ecologie, demografie ...

De wereldeconomie mag zich in 2009 verwachten aan een enorme herbalancering. De VS zal minder consumeren. Andere landen zullen daarvan de gevolgen ondervinden. China ziet nu al zijn reserves verminderen en zal zijn groeimodel moeten hertekenen. Europa is evenwichtiger, maar is ook toe aan een economische reflectie. De Europese Centrale Bank heeft onvoldoende kunnen anticiperen op de financiële crisis. De kredietgroei is ook ontspoord, en vooral de ECB heeft onvoldoende de toxische risicotransfer uit de Angelsaksische landen kunnen weren. Er was sporadisch verzet, vooral uit Duitse hoek, tegen hedge funds of derivaten. Maar Europa was verdeeld, en daar betaalt het nu een zware prijs voor.

De wereldeconomie is zoals een carve-ski

De wereldeconomie is zoals een auto die niet recht op de weg kan blijven, maar steeds naar de kanten stuurt. Ze kan niet in een evenwicht blijven, maar gaat van de ene ontsporing naar de andere. Het lijkt wel een "carve-ski": prachtig om bochten te maken, maar moeilijk rechtdoor te sturen tegen hoge snelheid ...

De risicoloze bubbel

En een nieuwe ontsporing is al in de maak. De massa wil geen risico meer nemen. We begonnen het jaar 2008 met een ontsporing van de risico's: beleggers wilden steeds meer, in steeds complexere en illiquide producten. Het jaar 2009 starten we met een nieuwe extreme houding: beleggers vragen om veiligheid, goeroes sturen ze naar cash en overheidspapier. De massa loopt weg van risico's, ze willen zekerheid. Maar zekerheid is een illusie. Wie gelooft dat overheidspapier risicoloos is als je ziet hoeveel bankschulden ze overneemt? 2009 wordt ook het eerste jaar van de deflatiepaniek. In de eerste jaarhelft zal de inflatie immers negatief worden door de omgekeerde oliebubbel. Maar na de deflatiehysterie zal de vlucht naar overheidspapier de nieuwste bubbel hebben gecreëerd: een volmaakte risicoloze bubbel.